มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพฤหัสบดีที่ 13 กุมภาพันธ์ 2557

 

พระเพื่อน พระแพง  เมืองสรอง อยู่ จ. พะเยา

          บ้านเมืองของพระเพื่อน พระแพงในวรรณกรรมเรื่องพระลอ อยู่เขต จ. พะเยา มีร่ายเริ่มเล่าเรื่องบอกความเป็นมาของตัวละครสองฝ่าย คือ

          ฝ่ายพระลอ อยู่เมืองแมนสรวง ทางทิศตะวันออก

          ฝ่ายพระเพื่อน พระแพง อยู่เมืองสรอง ทางทิศตะวันตก

          โดยไม่ได้บอกว่าที่ไหนเป็นศูนย์กลาง? จึงไม่รู้ว่าทิศตะวันออก-ทิศตะวันตก ของอะไร? เลยต้องคาดคะเนจากตอนพระลอเสี่ยงน้ำข้ามแม่(น้ำ)กาหลง มีบอกว่า

          เมืองแมนสรวงของพระลออยู่ทางฝั่งตะวันออกของแม่น้ำกาหลง เมื่อจะต้องไปหาพระเพื่อน พระแพง อยู่เมืองสรอง ทางฝั่งตะวันตกของแม่น้ำกาหลง จึงต้องข้ามแม่น้ำ

          ปัญหาที่นักปราชญ์ราชบัณฑิตคิดค้นถกเถียงกันมานาน แต่ยังตกลงกันไม่ได้คือ แม่น้ำกาหลง อยู่ตรงไหน?

          เคยมีนักค้นคว้าชี้ไปที่เวียงกาหลง อ. เวียงป่าเป้า จ. เชียงใหม่ แต่ก็เป็นเวียงบนเนินเขาเตี้ยๆ ลำน้ำบริเวณนั้นชื่อน้ำแม่ลาว ไม่เรียกน้ำแม่กาหลง ฉะนั้นชื่อเวียงกาหลงไม่เกี่ยวกับแม่น้ำกาหลงในเรื่องพระลอ เพียงแต่มีชื่อพ้องกัน

          แท้จริงแล้วน้ำแม่กาหลงก็คือแม่น้ำโขง(หรือน้ำแม่ของ) มีบอกในโคลงท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง

          ชื่อน้ำกาหลงมาจากเก้าลวง หมายถึงพญานาค 9 ตัว (คำว่า ลวง ในภาษาลาว แปลว่า นาค) มีตำนานบอกว่าเป็นผู้พิทักษ์แม่น้ำโขง นานเข้าชื่อเก้าลวง เพี้ยนเป็นกาหลง

          แม่น้ำกาหลงในท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง เป็นแม่น้ำเดียวกันกับน้ำแม่กาหลงในพระลอ เพราะวรรณคดีสองเรื่องนี้เกี่ยวข้องต่อเนื่องกัน

          ท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง เป็นตอนต้นของพระลอ ส่วนพระลอเป็นตอนปลายของท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง

          ท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง [เป็นคนเดียวกัน แต่มีคน 2 กลุ่ม ยกย่องเป็นวีรบุรุษของตน จึงเรียกชื่อต่างกัน กลุ่มไทย-ลาว เรียก ท้าวฮุ่ง(รุ่ง) กลุ่มมอญ-เขมร เรียก ท้าวเจือง] เป็นใหญ่อยู่ทางทิศตะวันตกของแม่น้ำโขง(หรือแม่กาหลง) ดินแดน “โยนก” บริเวณที่ราบลุ่มน้ำกก-อิง ทางเชียงราย-พะเยา ได้ขยายอำนาจข้ามน้ำแม่โขงไปทางทิศตะวันออกซึ่งเป็นเขตของแถนกับแมน โดยมีแถนลอเป็นใหญ่ ได้ร่วมกันต่อต้านแล้วฆ่าท้าวฮุ่งขาดคอช้างตายในสนามรบ

          เชื้อสายของท้าวฮุ่งสืบมาถึงพระพิษณุกร(ในพระลอ) ครองเมืองสรอง อยู่ตะวันตกของน้ำแม่กาหลง มีลูกสาว 2 คน ชื่อ พระเพื่อน พระแพง

          มีตำนานว่าขุนเจืองเกิดที่เมืองพะเยา พระเพื่อน พระแพง เป็นชั้นหลานปู่ ย่อมอยู่พะเยาด้วย ฉะนั้น เมืองสรองในพระลอ อยู่ จ. พะเยา

          แถนลอเป็นใหญ่อยู่ทางทิศตะวันออก เรียกเมืองกาหลง บริเวณริมน้ำโขง ที่หลวงพระบาง ทุกวันนี้

          เชื้อสายของแถนลอ สืบต่อมาเป็นท้าวแมนสรวง(ในพระลอ) ครองเมืองแมนสรวง อยู่ทางตะวันออกของน้ำแม่กาหลง มีลูกชายชื่อพระลอ (ตรงกับชื่อลูกชายคนโตของขุนบรมว่าขุนลอ ในตำนานเรื่องขุนบรม ครองเมืองหลวงพระบาง)

          ในเรื่องพระลอได้กล่าวพาดพิงถึงเหตุการณ์ความขัดแย้งยุคท้าวฮุ่งฯไว้ 2 ครั้ง

          ครั้งแรก เมื่อพระลอถูกเสน่ห์ จะไปหาพระเพื่อน พระแพง นางบุญเหลือผู้เป็นแม่ได้บอกพระลอว่า พวกเราไปฆ่าปู่เขา มีโคลงบาทหนึ่ง “เพราะปู่เขาเรารอน ขาดเกล้า”

          ครั้งหลัง เมื่อย่าเลี้ยงรู้ว่าพระเพื่อน พระแพงสมสู่กับพระลอก็โกรธ แล้วสั่งให้ฆ่าพระลอ เพราะเป็นลูกศัตรู ดังมีร่ายตอนหนึ่งบอกว่า พระลอนี้เป็น“ลูกไพรีใจฉกาจ ฆ่าพระราชบิดา แล้วลอบมาดูถูก ประมาทลูกหลานเรา

          ด้วยเหตุทั้งหมดนี้เอง พระเพื่อน พระแพง และพระลอ จึงต้องถูกพิฆาตยืนตายพร้อมกันสามคน ซึ่งมีลักษณะร่วมสมัยมาก จนน่าสงสัยพล็อตแบบนี้มีมาแต่เดิมแน่หรือ?