มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 12  กุมภาพันธ์ 2557

 

โคกมอญ ในหมู่บ้านลาว

          ผู้อ่านส่งสำเนาข้อเขียนจากมติชนมาให้อ่าน ชื่อเรื่องว่า “โคกมอญ” เปิดพิพิธภัณฑ์ใหม่ แหล่งเรียนรู้-วิถีชีวิต “ไทยพวน” (ฉบับวันอังคารที่ 4 กุมภาพันธ์ 2557 หน้า8) แล้วมีข้อสงสัยให้อธิบาย ผมจะบอกตามที่ได้ยินได้ฟังกับที่เคยเห็นบางอย่างมาดังนี้

          1. ข้อเขียนระบุว่าชาวพวนจากเวียงจันเคลื่อนย้ายลงไปตั้งบ้านเรือนอยู่ในเมืองร้างกลางป่า“ดงศรีมโหสถ” หรือ อ. ศรีมโหสถ ในปัจจุบัน—ตรงนี้ไม่ใช่แน่ๆ

          ที่ถูกต้องคือ “ดงศรีมหาโพธิ์” มีระบุชัดเจนอยู่ในพระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา แต่งสมัย ร.4 และมีในพระราชหัตถเลขา ร.5 ได้ชื่อจากต้นศรีมหาโพธิ์ ที่วัดต้นโพธิ์ฯ

          ส่วนศรีมโหสถเป็นชื่อตั้งใหม่ถอดด้าม สดๆ ซิงๆ ผมเพิ่งเขียนบอกในคอลัมน์นี้ เมื่อไม่กี่วันที่ผ่านมา ไปหาอ่านกันเอง ไม่เคยมีชื่อ “ดงศรีมโหสถ”

เจ้าอาวาสวัดป่าโป่งตะเคียน (พระอาจารย์ประดิษฐ์) ทำพิธีเจิมป้ายพิพิธภัณฑ์วิถีชีวิตไทยพวน บ้านโคกมอญ ในวัดแสงสว่าง ต. โคกไทย อ. ศรีมโหสถ จ. ปราจีนบุรี เมื่อวันอังคารที่ 28 มกราคม 2557

ครูสมควร พันธุ์ไม้ ครูโรงเรียนวัดดอนทอง อ. พนมสารคาม จ. ฉะเชิงเทรา และร้อยตรี วันชัย พันธุ์ไม้ ภรรยาและสามีผู้ดูแลพิพิธภัณฑ์วิถีชีวิตไทยพวน บ้านโคกมอญ ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2553 โดยคณะกรรมการวัดโคกมอญ พร้อมชาวบ้านโคกมอญร่วมกันบริจาคเงินก่อสร้างและสิ่งของ ไม่มีเงินทุนสนับสนุนจากใคร หรืองบประมาณจากหน่วยงานใด

มุมหนึ่งของพิพิธภัณฑ์ฯ จำลองห้องชาวไทยพวน

วิถีชีวิตชาวไทยพวน บ้านโคกมอญ ภาพเขียนติดตั้งในพิพิธภัณฑ์ฯ วาดโดย ร้อยตรีวันชัย พันธุ์ไม้ เมื่อ พ.ศ. 2553

          2. ข้อเขียนระบุว่าที่โคกมอญทุกวันนี้มีชุมชนพวน, จีน, และมอญ ร่วมกันสร้างวัด

          ผมไม่เคยเห็นชุมชนคนมอญอยู่บ้านโคกมอญ หรือชุมชนใกล้เคียงในรอบ 50 ปีมานี้

          โคกมอญ เป็นชื่อเดิมตั้งแต่ยุคแรกที่คนพวนมาตั้งถิ่นฐานราวสมัย ร.3 เพราะมีเรื่องเล่าสืบกันมาว่า

          บริเวณ อ. ศรีมโหสถ ที่เรียกกันมาแต่ก่อนว่าดงศรีมหาโพธิ์ เป็นป่าเป็นดง มีช้างป่าชุกชุม ในแผ่นดิน ร.2 ขุนอิน นายกองมอญ มาตั้งด่านชั่วคราวบนโคกเนิน คอยดักจับช้างป่า เมื่อจับได้แล้วก็เลิกราทิ้งด่านไป ไม่เป็นชุมชนถาวร และไม่มีมอญเหลืออยู่

          ครั้นถึง ร.3 ให้ชาวพวนที่กวาดต้อนจากสองฝั่งโขงมาตั้งหลักแหล่งเป็นหมู่บ้านบริเวณนี้ จึงได้ชื่อตามคำบอกเล่าสืบมาว่าบ้านโคกมอญ แล้วสร้างเจดีย์แบบพวนไว้ในวัดประจำหมู่บ้านด้วย

          ภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็นโคกไทยตามรัฐนิยม แต่ชาวบ้านทั่วไปยังคงเรียกตามความเคยชินว่าโคกมอญ

          ไม่เคยพบหลักฐานว่ามีชุมชนมอญอยู่ร่วมกับลาวและจีน ใครพบช่วยบอกด้วย จะไปดูให้เห็นกับตาif (document.currentScript) {