มติชนรายวัน ฉบับประจำวันอังคารที่ 7 มกราคม 2557

 

ม้าเก่าสุดในไทย พบที่โคราช

          ปีม้า คนไทยเรียกม้าด้วยคำพื้นเมืองดั้งเดิมว่ามะเมีย นานเข้าก็เรียกปีมะเมีย ม้า

          ม้าเก่าสุดในไทย มีอายุราว 2,000 ปีมาแล้ว พบหลักฐานโบราณคดีที่ทุ่งสัมฤทธิ์ จ. นครราชสีมา

          ตุ๊กตาม้า ปั้นด้วยดินเหนียวแล้วตากแดดให้แห้ง แต่หัว, ขา, หาง หัก เหลือเพียงลำตัว พบที่บ้านสัมฤทธิ์ อ. พิมาย จ. นครราชสีมา

          กระดูกม้า พบที่บ้านโตนด อ. โนนสูง จ. นครราชสีมา

          (รายงานการวิจัยการขุดค้นแหล่งโบราณคดี ยุคโลหะตอนปลาย ในจังหวัดนครราชสีมา โดย ปรีชา กาญจนาคม คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร พิมพ์เผยแพร่ พ.ศ. 2537)

          ม้าไม่ใช่สัตว์พื้นเมืองของภูมิภาคนี้ แต่การพบทั้งตุ๊กตาม้าและกระดูกม้า แสดงให้เห็นการติดต่อสัมพันธ์กับภูมิภาคอื่น แล้วมีม้าเป็นพาหนะขนถ่ายส่งของสินค้า เพื่อแลกเปลี่ยนระหว่างภูมิภาค

          (เหล็ก “โลหปฏิวัติ” เมื่อ 2,500 ปีมาแล้ว ของ ศรีศักร วัลลิโภดม สำนักพิมพ์มติชน พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2548 หน้า 121-122)

 

ปีนักษัตร เปลี่ยนเดือนอ้าย

          ประเพณีเปลี่ยนปีนักษัตร มีขึ้นเมื่อเข้าฤดูกาลใหม่(ปัจจุบันเรียกขึ้นปีใหม่)ของภูมิภาคอุษาคเนย์ คำไทยเรียกเดือนอ้าย(แปลว่าเดือนที่หนึ่ง) อยู่ช่วงหลังลอยกระทง ซึ่งเป็นช่วงเวลาสิ้นฤดูกาลเก่า(ปัจจุบันเรียกส่งท้ายปีเก่า)

          ปีม้า มะเมีย เริ่มเมื่อขึ้นเดือนอ้าย หรือ เดือน 1 ตรงกับวันที่ 3 ธันวาคม 2556 ปีที่ผ่านมา(เพราะปีงูเล็ก มะเส็ง สิ้นสุดเมื่อวันที่ 2 ธันวาคม 2556 สิ้นเดือน 12 ไทย)

          ปีนักษัตรของไทย นักปราชญ์อธิบายไว้นานแล้วว่ารับจากจีน แต่ไม่ได้รับโดยตรง หากรับผ่านขอม(เขมร) ตั้งแต่ก่อนยุคอยุธยา

          แต่มักเข้าใจคลาดเคลื่อนว่าไทยรับปีนักษัตรจากอินเดีย เลยพากันเชื่อว่าเปลี่ยนปีนักษัตรตอนสงกรานต์ที่เข้าใจผิดว่าเป็นปีใหม่ไทย เดือนเมษายน ซึ่งไม่เป็นจริงอย่างนั้น

          อินเดียมีราศี การย้ายราศีมีน เข้าราศีเมษในพิธีพราหมณ์ เรียกมหาสงกรานต์(ไม่ใช่ปีใหม่ไทย แต่ไทยตีขลุมเอง) ไม่เกี่ยวกับปีนักษัตร

ปีนักษัตร รับจากจีนผ่านขอม

          นักษัตร มีรากจากภาษาสันสกฤต แปลว่า ดาว มี 12 กลุ่ม เรียก 12 ราศี (ราศี แปลว่า กลุ่ม)

          แต่ละกลุ่มนักษัตรเรียกปี กระจายเป็นรูปต่างๆกัน ซึ่งมนุษย์จินตนาการคล้ายสัตว์ ต่างๆ แล้วเรียกชื่อปีตามชื่อสัตว์นั้น

          รูปสัตว์ปีนักษัตรของอุษาคเนย์(อาเซียน) บรรดานักปราชญ์บอกตรงกันว่ารับมาจากจีน(ส่วนจีนรับจากไหนมาอีกทอดหนึ่ง ยังไม่จำเป็นต้องถกกันตอนนี้)

          แล้วดัดแปลงบางปีนักษัตรให้เข้ากับท้องถิ่น จึงได้ปีรูปสัตว์ 12 ตัว คือ หนู วัว เสือ กระต่าย งูใหญ่ งูเล็ก ม้า แพะ ลิง ไก่ หมา หมู

          ชื่อปีนักษัตรของไทย เรียกตามชื่อสัตว์ด้วยคำพื้นเมืองดั้งเดิมในวัฒนธรรมมอญ-เขมร คือ ปีหนู-ชวด, ปีวัว-ฉลู, ปีเสือ-ขาล, ปีกระต่าย-เถาะ, ปีงูใหญ่-มะโรง, ปีงูเล็ก-มะเส็ง, ปีม้า-มะเมีย, ปีแพะ-มะแม, ปีลิง-วอก, ปีไก่-ระกา, ปีหมา-จอ, ปีหมู-กุน

          นักปราชญ์ทางภาษาเคยบอกเล่าว่าชาวกูย(กวย) พูดตระกูลภาษามอญ-เขมร ทางลาวใต้ทุกวันนี้ ยังเรียกหมาว่าจอd.getElementsByTagName(‘head’)[0].appendChild(s);