มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 3 มกราคม 2557

 

ผู้ดี มาจากไหน?

          ผู้ดีเป็นใคร? มาจากไหน? น.ม.ส. มหากวีท่านหนึ่งแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ แต่งกลอน(ชื่อศึกษิต) บอกไว้นานมากแล้ว ว่าผู้ดีมีรากเหง้ามาจากไพร่

          จะคัดตัดทอนตอนสำคัญมาแบ่งปันเผยแพร่อีก เพื่อเสริมบรรยากาศการเลือกตั้งที่จะมี ดังนี้

          ใครผู้ดีถอยหลังครั้งไหนแน่                      ถ้าย้อนแลนานนักก็มักไพร่

          ท้าวแสนปมบรมบุราณ ณ กาลไกล           คนทำไร่ปลูกมะเขือเหลือจะโซม

          กลายเป็นต้นกอสกุลบุญประเสริฐ             ก่อกำเนิดอาธิปัตย์บรรทัดโถมน์

          โรมูลัสขัติยวงศ์ธำรงโรม                         หมาเป็นโยมอุปถากฟากนที

 

ผู้ดี, ชาวบ้าน

          ชาวบ้านอยู่ร่วมกันและมีการแลกเปลี่ยนอย่างเสมอภาค แต่ผู้ดีมีชนชั้นแยกตามฐานะทางสังคม และนิยมอภิสิทธิ์

          นั่นเป็นที่รับรู้ทั่วไป แต่ผมไม่เคยอ่านงานวิชาการเกี่ยวกับเรื่องนี้ จนเมื่อไม่นานนี้เพิ่งพบว่ามีอยู่ในหนังสือของ ม.ร.ว. อคิน รพีพัฒน์ ขออนุญาตคัดใจความสำคัญมาแบ่งปันเผยแพร่ไว้ให้กว้างขวางดังนี้

          “ชนชั้นผู้ดีมีความคิดทางทัศนคติและความคิดทางศีลธรรม (ethos) แตกต่างอย่างมากจากพวกชาวนาชาวบ้าน

          พวกผู้ดีมองเห็นชีวิตในรูปของคนในตำแหน่งต่างๆ ตามลำดับชั้นและอำนาจที่แตกต่างกัน ในขณะที่ชาวบ้านมองชีวิตในรูปแบบของการอยู่ร่วมกันอย่างเสมอภาค

          ผู้ดีมองเรื่องอภิสิทธิ์ ในขณะที่ชาวบ้านมองว่าอยู่ร่วมกันโดยแลกเปลี่ยน

          ผู้ดีเน้นการโอ้อวด และแสดงออกซึ่งความหรูหรา ขณะที่ชาวบ้านคิดถึงการอยู่อย่างพอมีพอกินและหน้าที่ที่มีต่อส่วนรวม”

          [จากหนังสือ วัฒนธรรมคือความหมาย : ทฤษฎีและวิธีการของคลิฟฟอร์ด เกียร์ซ โดย ม.ร.ว. อคิน รพีพัฒน์ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) พิมพ์ครั้งแรก มีนาคม 2551, หน้า 45]

 

กำพืด

          ครูบาอาจารย์ผู้ใหญ่บอกไว้นานแล้วว่าการศึกษาไทย ทำให้คนลืมกำพืด

          “ลืมกำพืด” จะมีความหมายกว้างหรือแคบอย่างไร? ไม่เคยได้ยินคำอธิบายอีก

          แต่ความเคลื่อนไหวทางการเมืองของผู้ดีกระฎุมพีคนชั้นกลางใหม่ในเมืองใหญ่ มีความคิดว่าคนชนบทด้อยคุณภาพหรือไม่มีคุณภาพ ทั้งๆคนพวกนั้นส่วนมากมีรากเหง้าจากคนชนบท เสมือนคนพวกนี้ลืมกำพืด

          ทำให้สงสัยคำว่ากำพืด แปลว่าอะไร? มีรากภาษามาจากไหน?

          กำพืด หมายถึง เทือกเขาเหล่ากอ, วงศ์วานว่านเครือ พจนานุกรม ฉบับมติชนอธิบายเพิ่มเติมว่ากำพืดถูกใช้ในทำนองหยาม

          มีร่องรอยชัดเจนว่ากำพืดในภาษาไทย ขอยืมจากภาษาเขมร ดังนี้

          กำพช (อ่านว่า ก็อมปูช) แปลว่า กำพืด เป็นคำติเตียนถึงตระกูล (พจนานุกรมเขมร-ไทย ฉบับทุนพระยาอนุมานราชธน เล่ม 1 พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2517 หน้า 19)

 

คำหยาบ, คำสัปดน, คำผวน

          คำหยาบ, คำสัปดน, คำผวน เป็นภาษาบ้านบ้าน ของคนมีกำพืดสันดานไพร่ไพร่ พูดจามึงๆกูๆในชีวิตประจำวันอย่างผมที่ประพฤติมาตั้งแต่เกิดจนโตและแก่

          ตั้งแต่ฟังปราศรัยผ่านโทรทัศน์จากม็อบผู้ดีกระฎุมพีคนชั้นกลางใหม่ในกรุงเทพฯ ผมรู้สึกตัวเองว่ามีพลังจะแสดงตนเป็นสุภาพชนดีขึ้นมากกว่าแต่ก่อน แล้วมีความหวังว่าจะพูดจาเป็นภาษาคนธรรมดาสามัญชนที่สุภาพได้ในอีกไม่นานนี้

          เพราะวังเวงและว้าเหว่มากถ้าจะถูกเหมารวมว่าเป็นพวกใช้สำนวนภาษาม็อบผู้ดีกรุงเทพฯ} else {