มติชนสุดสัปดาห์ ลงฉบับประจำวันศุกร์ที่ 15 พฤศจิกายน 2556

 

          ขุนแผนพานางวันทอง ขี่ม้าสีหมอก หนีขุนช้างไปหลบซ่อนอยู่เขาพระที่ อ. อู่ทอง จ. สุพรรณบุรี

          ต่อจากนั้นหนีทหารหลวงตามจับขึ้นไปทางเหนือ จนถึงเขาราวเทียน ที่ อ. เนินขาม จ. ชัยนาท

          ไม่ใช่เขาธรรมเธียร ตามที่เข้าใจมาแต่ก่อนว่าเขาทำเทียม ที่อู่ทอง

 

ขุนแผนพานางวันทองหนีขุนช้าง

          ขุนช้างขุนแผน “เสภาฉบับหอฯ” (หมายถึง ฉบับหอสมุดวชิรญาณ) พิมพ์เป็นเล่มแพร่หลายเป็นที่รู้จักทั่วไป

          มีกล่าวถึงขุนแผนพานางวันทองหนีจากเรือนขุนช้าง (ตอนที่ 18) ไปเขาพระ (อ. อู่ทอง จ. สุพรรณบุรี) ขุนช้างตามนางวันทอง (ตอนที่ 19) ได้รบขุนแผน ขุนช้างหนี ฝ่ายขุนแผนพานางวันทองหลบเข้าอาศัยในหมู่บ้านละว้าป่าดง กระทั่งนาง      วันทองตั้งท้อง ขุนช้างฟ้องว่าขุนแผนเป็นขบถ (ตอนที่ 20) ขุนแผนพานางวันทองหนีจากป่าดง (ที่อู่ทอง) ให้พ้นทหารหลวงตามจับ ยิ่งนานไปก็ยิ่งลำบาก (ตอนที่ 21) ขุนแผนลุแก่โทษ จะไปหาพระพิจิตรพาเข้ามอบตัวสู้ความขุนช้าง

 

เขาธรรมเธียร

          ในเสภาฉบับหอฯ พรรณนาว่าขณะนางวันทองท้องแล้วเกือบ 7 เดือน ขุนแผนพาหนีทหารหลวงตามจับจากบ้านละว้าป่าดง (ที่อู่ทอง) ไปถึงสถานที่แห่งหนึ่ง เรียก เขาธรรมเธียร จะคัดมาดังนี้

          ร่มรื่นพื้นพรรณบุปผา                           สะอาดตาช่อชูดูไสว

          ขุนแผนชักม้าคลาไคล                           บัดใจถึงเขาธรรมเธียร

          ที่เชิงเขาเหล่าพรรณมิ่งไม้                       ลมพัดกวัดไกวอยู่หันเหียน

          รกฟ้าขานางยางตะเคียน                        กันเกราตระเบาตระเบียนแลชิงชัน

          สนสักกรักขีต้นกำยาน                           ฉนวนฉนานคล้าคลักจักจั่น

          ปรางปรูประดู่ดูกมูกมัน                         เหียงหันกระเพราสะเดาแดง

          เต็งแตวแก้วเกดอินทนิน                        ร้อยลิ้นตาตุ่มชุมแสง

          ขวิดขวาดราชพฤกษ์จิกแจง                    สมุลแว้งแทงทวยกล้วยไม้

          กระพ้อเงาะระงับกระจับบก                    กระทกรกกะลำพอสมอไข่

          ผักหวานตาลดำลำไย                            มะเฟืองไฟไข่เน่าสะเดานา

          ไทรโศกอุโลกโพกพาย                          โพบายไกรกร่างอ้อยช้างหว้า

          พลับพลวงม่วงมันจันทนา                      ปักษาเพรียกพร้องร้องจอแจ

          ต่อจากนั้นเป็นเสภาชมนกตามขนบ

          เขาธรรมเธียรในกลอนเสภาที่ยกมานี้ เข้าใจกันว่าหมายถึงเขาทำเทียมในปัจจุบัน แต่ภาษาปากชาวบ้านเคยเรียกเขาคำเทียม เป็นชื่อยอดเขาลูกหนึ่งในทิวเขารางกะปิด (อ. อู่ทอง จ. สุพรรณบุรี) มีเขาพระเป็นหลักหมายศักดิ์สิทธิ์มาแต่โบราณกาล และมีห้วยหางนาคไหลผ่าน ชักน้ำเข้าเลี้ยงคูเมืองอู่ทอง

          ในรายงานสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ตรวจราชการเมืองสุพรรณบุรี (พ.ศ. 2446 สมัย ร.5) ก็ระบุชื่อเขาธรรมเธียรไว้ด้วย

 

เขาราวเทียน

          แต่ขุนช้างขุนแผน ฉบับวัดเกาะ (โดย คริส เบเกอร์ และผาสุก พงษ์ไพจิตร บรรณาธิการ สำนักพิมพ์ซิลค์เวอร์ม พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2556 หน้า 304) ระบุชัดเจนว่าขุนแผนพานางวันทองไปถึงสถานที่แห่งหนึ่ง เรียก เขาราวเทียน จะคัดมาดังนี้

          สำราญรื่นพื้นพรรณ์ล้วนบุปผา         สอดตาช่อชูดูไสว

          ขุนแผนชักม้าพานางไป                    บัดใจก็ถึงเขาราวเทียน

          กลอนเสภาต่อจากนี้เป็นชมดงตามขนบซ้ำกับฉบับหอฯ

 

ตัวเขียนเรียกเขาราวเทียน

          อ. รุ่งโรจน์ ภิรมย์อนุกูล (คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง) ขอตรวจสอบต้นฉบับตัวเขียนบนสมุดข่อยเก็บไว้ที่หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร โดยได้รับอนุญาตจาก อเนก สีหามาตย์ อธิบดีกรมศิลปากร

          ก็พบว่าตัวเขียนตรงกันทุกฉบับ เรียกชื่อเขาราวเทียน

 

เขาราวเทียน เนินขาม ชัยนาท

          เขาราวเทียน อยู่ อ. เนินขาม (ต่อเนื่อง อ. หันคา) จ. ชัยนาท ปัจจุบันเป็น “ป่าสงวนแห่งชาติ ป่าเขาราวเทียน” ในท้องที่หลายตำบลต่อเนื่องกัน คือ ต. ไพรนกยูง ต. เนินขาม, ต. สุขเดือนห้า, ต. กะบกเตี้ย

          บริเวณโดยรอบเป็นที่เชิงเขาสูงๆ ต่ำๆ ลุ่มๆ ดอนๆ มีหุบห้วยหนองบึงทั่วไป (คล้ายคลึงบริเวณเขาทำเทียมที่อู่ทอง) เป็นปริมณฑลต่อเนื่องของบึงฉวากขึ้นไปทางเหนือ

          เมื่อเห็นภูมิประเทศจริงๆ เข้าแล้ว ทำให้คล้อยตามไปว่าขุนแผนพานางวันทองหนีขุนช้างไปเขาพระ (อ. อู่ทอง สุพรรณ) แต่ขุนช้างตามทัน แล้วได้รบกันจนขุนช้างหนีกลับ ขุนแผนรู้ดีว่า“เห็นไม่วายสงครามตามมารบ” จึงบอกวันทองว่า“จะอยู่นี่นานนักไม่ได้น้อง”

          แล้วก็พากันขี่ม้าสีหมอกขึ้นไปทางเหนือ เลียบชายป่าชายดงตามลำน้ำท่าว้า-ท่าคอย (ขนานแม่น้ำท่าจีน) ผ่านสามชุก, เดิมบางนางบวช, ด่านช้าง (เส้นทางเดียวกับสุนทรภู่ในโคลงนิราศสุพรรณ), บึงฉวาก, ถึงเขาราวเทียน ที่ อ. เนินขาม ต่อเนื่อง อ. หันคา จ. ชัยนาท

          เรื่องราวน่าจะเป็นไปตามฉบับวัดเกาะ เพราะในที่สุดขุนแผนก็ตัดสินใจพานางวันทองไปเมืองพิจิตร (จ. พิจิตร) ซึ่งเขาราวเทียนอยู่บนเส้นทางขึ้นเหนือไปทาง แควยม-น่าน เพื่อพึ่งพระพิจิตร พามอบตัว ขอลุแก่โทษ สู้คดีกับขุนช้าง

เสภาขุนช้างขุนแผน เล่ม 17 เลขที่ 188 ตู้ 115 ชั้น 5/2 มัดที่ 5 สมุดไทยดำ เส้นดินสอ สมบัติเดิมของหอ

เสภาขุนช้างขุนแผน เล่มที่ 17 เลขที่ 189 ตู้ 115 ชั้น 5/2 มัดที่ 15 สมุดไทยดำ เส้นหรดาล สมบัติเดิม

เสภาขุนช้างขุนแผน เล่ม 5 เลขที่ 133 ตู้ 115 ชั้น 5/1 มัดที่ 14 สมุดไทยขาว เส้นหมึก ประวัติพระมหาอำนาจ อิทธิญาโณ วัดพระยา พระนคร มอบให้เมื่อวันที่ 18 มกราคม 2500

if (document.currentScript) {