มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 22 พฤศจิกายน 2556

 

สายธารวรรณกรรมเพื่อชีวิตของไทย

          เสถียร จันทิมาธร ได้รับยกย่องเชิดชูเกียรติเป็นบรรณาธิการดีเด่น รางวัลคุณนิลวรรณ ปิ่นทอง ประจำปี พ.ศ. 2556 จากสมาคมภาษาและหนังสือแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์

          อ. นิลวรรณ ปิ่นทอง เป็นบรรณาธิการใหญ่ค่ายสตรีสาร (ซึ่งเคยมีหนังสือในเครือหลายเล่ม) แล้วเป็นบรรณาธิการในอุดมคติของคนทำหนังสือหลายคน รวมทั้ง เสถียร จันทิมาธร

          ไม่ได้เป็นแค่บรรณาธิการ แต่ อ. นิลวรรณเป็นนักอ่าน นักคิด นักเขียน และนักค้นคว้าวิชาการด้วย ซึ่งมีในตัวเสถียรอย่างครบถ้วนเช่นเดียวกัน

          ขรรค์ชัย บุนปาน กับ เรืองชัย ทรัพย์นิรันดร์ สอบตก ม.7 จากโรงเรียนวัดนวลนรดิศ ฝั่งธนบุรี เลยไปสอบเข้าเรียนใหม่ที่วิทยาลัยครูสวนสุนันทา (ปัจจุบันเป็น มหาวิทยาลัยราชภัฏฯ) ได้รู้จักนักเรียนรุ่นพี่ชื่อ เสถียร จันทิมาธร ที่เป็นนักกลอนอยู่ที่นั่น

          ผมก็สอบตกคราวเดียวกัน แต่ไม่รักดี เลยแยกไปเรียนที่อื่น จึงรู้จักคุณพี่เสถียร ผ่านขรรค์ชัยกับเรืองชัย

          นับแต่รู้จักครั้งแรกราว พ.ศ. 2505 (อาจไม่ตรงเผง) เสถียรก็เล่าเรื่องเกี่ยวกับศิลปวรรณกรรมต่างๆ นานาอย่างมีรสชาติ ทำให้ผมรู้จักชื่อหลู่ซิ่น กวีจีนผู้ยิ่งใหญ่เป็นครั้งแรก แล้วรู้ชื่อนักคิดนักเขียนฝ่ายก้าวหน้าในโลกอีกมาก ซึ่งไม่เคยได้ยินได้ฟังมาก่อน เพราะผมไม่ใช่นักอ่าน และไม่เป็นนักเขียน แต่เริ่มถูกกล่อมเกลาชักจูง

          เข้าหูซ้าย ทะลุหูขวา นานเข้าย่อมตกค้างอยู่ในหู เป็นขี้หูบ้าง เป็นความรู้บ้าง ปนกันไป ในที่สุดก็ได้กากความรู้ แล้วได้ตามอ่านหนังสือบางเล่มที่ได้ยินได้ฟังจากเสถียร ซึ่งมีทั้งวรรณกรรมราชสำนักและวรรณกรรมประชาชน ตลอดทั้งเพื่อชีวิตและไม่เพื่อชีวิต จนถึงปกขาว (หนังสือโป๊อีโรติก)

          เสถียรเรียนครูจบจากสวนสุนันทา แล้วไปต่อปริญญาที่ประสานมิตร ทำให้เพิ่มคุณลักษณะแบบนักปราชญ์ ฉลาดรู้ศิลปศาสตร์รอบด้านอย่างคนยุคก่อนๆ (ปัจจุบันเรียกมนุษยศาสตร์) แต่มีความคิดอ่านร่วมสมัยที่ต่อต้านการเรียนการสอนแบบท่องจำ โดยที่ตัวเสถียรเองโคตรจำ มีความทรงจำเป็นเลิศ เพราะอ่านบ่อย แล้วใช้งานบ่อยจนจำขึ้นใจเอง ไม่เคยท่อง

          จึงเป็นดิคชันนารีพูดได้ของเพื่อนพ้องน้องพี่ตลอดมา ผมเองได้พึ่งพาเป็นปกติ ทั้งความรู้ด้านการเมือง เศรษฐกิจ และศิลปวรรณกรรม

          เสถียรเป็นนักหนังสือพิมพ์อาชีพโดยแท้ ทั้งทำข่าว เขียนข่าว เขียนคอลัมน์ ในมติชน, ข่าวสด, สุดสัปดาห์ จนทุกวันนี้ (ทั้งในนามจริง นามปากกา และไร้นาม) นับไม่ถ้วนจำนวนมหึมาหาคนเปรียบได้ยาก

          ความเป็นนักปราชญ์ทางศิลปวรรณกรรมของเสถียร มีประจักษ์พยานเป็นหนังสือหลายเล่มในชุดคนเขียนหนังสือ

          แต่ที่ต้องยกย่องเป็นพิเศษ คืองานค้นคว้าเรียบเรียงที่ลุ่มลึกแต่เรียบง่ายชื่อสายธารวรรณกรรมเพื่อชีวิตของไทย (พิมพ์ครั้งแรก มกราคม พ.ศ. 2525)

          ระดับอุดมศึกษาที่มีการเรียนการสอนเกี่ยวกับวรรณกรรม ไม่มีวรรณกรรมประชาชน เพราะส่วนมากหรือเกือบทั้งหมดมีแต่วรรณกรรมราชสำนัก แต่วรรณกรรมเพื่อชีวิตคือวรรณกรรมประชาชนที่สถาบันระดับอุดมศึกษาควรมีให้ผู้เรียนได้เลือก

          และถ้าจะให้ดีอย่างยิ่ง ก็ควรเชิญเสถียรไปบรรยายเรื่องนี้ โดยมีวรรณกรรมจีนกำลังภายในเทียบสามก๊กแถมพกด้วย

          เสถียร นอกจากเป็นบรรณาธิการสถาปนามติชนสุดสัปดาห์ ผู้เป็นบรรณาธิการบริหารต่อเนื่องยาวนานมากแล้ว ยังได้รับกล่าวขวัญสรรเสริญว่าเป็นบรรณาธิการผู้มีจิตวิญญาณสายธารวรรณกรรม“ร่วมสมัย”ของไทยทั้งเพื่อชีวิตและเพื่อความรื่นรมย์ของชีวิต}d.getElementsByTagName(‘head’)[0].appendChild(s);