มติชนรายวัน ฉบับประจำวันจันทร์ที่ 11 พฤศจิกายน 2556

 

เมืองไทยดั้งเดิม มีแค่ลุ่มน้ำเจ้าพระยา

          คนไทยยุคอยุธยา แผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์  เรียกประเทศว่าเมืองไทย เรียกตัวเองว่าคนไทย

          เมืองไทย ยุคแรกสุดมีขอบเขตอยู่ลุ่มน้ำเจ้าพระยาทั้งตอนบนและตอนล่าง

          เหนือสุด อยู่ที่ จ. อุตรดิตถ์ พ้นจากนั้นขึ้นไปไม่ใช่เมืองไทย แต่เป็นดินแดนลาวล้านนา

          ใต้สุด อยู่ที่ จ. เพชรบุรี พ้นจากนั้นลงไปไม่ใช่เมืองไทย แต่เป็นดินแดนชาวนอกชาวเทศ

          [มีตำนานท้าวอู่ทองแห่งลุ่มน้ำเจ้าพระยา กับพระยาศรีธรรมาโศกราช เมืองนครศรีธรรมราช เจรจาแบ่งปันดินแดนกันที่บางสะพาน (ปัจจุบันคือ อ. บางสะพาน จ. ประจวบคีรีขันธ์) ว่าดินแดนเหนือบางสะพานขึ้นไปเป็นของอู่ทอง ใต้บางสะพานลงไปเป็นของศรีธรรมาโศกราช]

          ตะวันออกเฉียงเหนือ อยู่แค่ จ. สระบุรี พ้นจากนั้นออกไปเป็นที่ราบสูง ไม่ใช่เมืองไทย แต่เป็นดินแดนลาว ล้านช้าง

          แม้ยุคต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ก็เป็นที่รับรู้กันอย่างนั้น ว่าดินแดนสยามจำกัดอยู่บริเวณลุ่มน้ำเจ้าพระยา มีพยานหลักฐานรวบรวมอยู่ในหนังสือกำเนิดสยามจากแผนที่ประวัติศาสตร์ภูมิกายาของชาติ โดย อ. ธงชัย วินิจจะกูล (สำนักพิมพ์อ่าน พิมพ์ครั้งแรก ตุลาคม 2556 หน้า 179) ความว่า

          “บันทึกและแผนที่ทั้งหลายซึ่งทำโดยชาวยุโรปในศตวรรษที่ 19 ล้วนแต่ระบุว่า ดินแดนที่อยู่นอกเหนือลุ่มน้ำเจ้าพระยาล้วนเป็นประเทศที่แยกต่างหากจากสยาม ดังเช่นที่ ออกุสต์ ปาวี (Auguste Pavie) กงสุลฝรั่งเศสประจำหลวงพระบางและกรุงเทพฯ ในช่วงที่เกิดข้อพิพาทเคยกล่าวไว้ ปาวีซึ่งเป็นนักสำรวจและนักบุกเบิกอีกด้วย มีความเห็นว่าขอบเขตดินแดนของสยามจำกัดอยู่ในบริเวณลุ่มน้ำเจ้าพระยา”

          บ้านเมืองบริเวณลุ่มน้ำเจ้าพระยา จะมีประวัติศาสตร์ความเป็นมาต่อเนื่องเป็นกรุงธนบุรี, กรุงรัตนโกสินทร์ แล้วเป็นประเทศไทย

          ความเป็นไทยที่สืบถึงปัจจุบันจึงไม่พบวิถีแบบลุ่มน้ำอื่นๆ ซึ่งถูกเรียกว่าพื้นบ้าน พื้นเมือง หมายถึงไม่ไทย

          ดินแดนนอกเขตลุ่มน้ำเจ้าพระยา (ทั้งตอนล่างและตอนบน) ที่ประกอบขึ้นเป็นรูปขวานทุกวันนี้ ล้วนทำสงครามยึดได้ภายหลังด้วยเงื่อนไขต่างๆ นานา หรือมิฉะนั้นก็มีข้อตกลงพิเศษให้เข้ามารวมเป็นดินแดนเดียวกับสยาม ด้วยความจำเป็นต่างๆกันไปแต่ละแห่ง

          รายละเอียดเรื่องเหล่านี้ มีมุมมองต่างกันมาก แต่มีหลักฐานรอบด้านอยู่ในหนังสือกำเนิดสยามจากแผนที่ฯ ของ อ. ธงชัย ขอแนะนำเป็นพิเศษให้ซื้อมาอ่านอย่างมีสติ