มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 24 กรกฎาคม 2556

          พระรถ เมรี เป็นตำนานนิทานบรรพชนลาวสองฝั่งโขง แล้วแพร่กระจายติดไปกับคนลาวที่เคลื่อนย้ายไปอยู่ท้องถิ่นต่างๆ เช่น ลุ่มน้ำเจ้าพระยา ภาคกลาง

          เมื่อไปตั้งหลักแหล่งอยู่ถึงไหนก็เอาตำนานนิทานพระรถ เมรี ผูกเข้ากับภูมิประเทศของท้องถิ่นนั้นๆด้วย

          ที่ อ. พนัสนิคม จ. ชลบุรี มีคนลาวกลุ่มหนึ่งไปตั้งหลักแหล่งตั้งแต่แผ่นดิน ร.3 จึงผูกตำนานนิทานพระรถ เมรีเข้ากับภูมิประเทศพนัสนิคม

          จะขอคัดจากคำบอกเล่าที่ครูวินัย ธัมโรฒ เรียบเรียงไว้ในหนังสือ“อินทปัตย์นคร” เกิดก่อนตำนานพระรถ-เมรี (พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2555) ดังนี้

          “เริ่มตั้งแต่เมืองบิดาพระรถ อยู่ทางบ้านหนองบัว ถัดมาก็ถึงเมืองมารดาพระรถ ซึ่งอยู่ทางบ้านหมอนนาง

          ที่บ้านมารดาพระรถนี้มีหมอนนางสิบสอง ลักษณะของหมอนเป็นศิลาสิบสองก้อน ปัจจุบันถูกทำลายแตกหักไปบ้าง ยังเหลือศิลาก้อนใหญ่อยู่ก้อนหนึ่งมีรูปคล้ายหมอน กว้าง 12 ฟุต ยาว 6 ฟุต เรียกว่าหมอนนางสิบสอง

          ห่างจากหมอนนางสิบสองไม่เท่าใดนัก มีถ้ำนางสิบสองอยู่ ถ้ำนี้เป็นถ้ำดิน ขณะนี้ถูกทำลายกลบไปแล้ว ไม่เห็นปากถ้ำเหลืออยู่เลย แต่ถ้าเดินไปบริเวณใกล้ถ้ำจะได้ยินเสียงก้องอยู่ข้างล่าง เข้าใจว่าพื้นดินเป็นโพรง———-

          บริเวณไม่ห่างจากถ้ำนางสิบสองเท่าใดนัก มีลานกว้างประมาณ 100 ตารางวา เป็นลานนัดไก่ ชนไก่ของพระรถ ใกล้ๆกันนั้นยังมีแท่นสำหรับทอดพระเนตรไก่

          ถัดไปก็มีสระอยู่ติดต่อกับถนนสายทุ่งเหียง-พนัสนิคม ใกล้กับวัดเนินหลังเต่า  สระนี้เรียกว่าสระให้น้ำไก่พระรถ หรือสระเลี้ยงไก่พระรถ———-

          นอกจากนี้ยังมีบ้านนายโจรหรือเรียกว่าสระหนองไผ่ นายโจรผู้นี้เป็นอำมาตย์เอกของพระรถ และเป็นผู้ปลงพระชนม์มารดาเลี้ยงของพระรถ ซึ่งมีนามว่านางยักษ์หลนทมาน หรือสนทมาร ถึงสิ้นพระชนม์ที่ถ้ำของนางอยู่ทางทิศตะวันตกของพระอุโบสถวัดเนินหลังเต่า

          ที่ตรงนั้นเมื่อครั้งก่อนมีกลิ่นสาบคาวเลือดนางยักษ์สนทมาร เลือดของนางนี้เมื่อไหลบ่าไปทางใดจะทำให้ดินทางแถบนั้นแดงฉานไป และยังคงปรากฏอยู่จนทุกวันนี้ เรียกชื่อว่าบ้านโคกดินแดง

          หลังจากนั้นพระรถเคยไปท้าพนันชนไก่กับเจ้าเมืองอู่ทอง อู่ไทย ทางตำบลดงน้อย ปราจีนบุรี ที่แถบนั้นกล่าวกันว่าทำนาไม่ได้ประมาณหมื่นไร่ เพราะถูกคำสาปของพระรถ

          ทางติดต่อไปยังเมืองนี้ก็โดยการสร้างถนนไปจากเมืองพระรถ ซากทางเก่ายังคงมีอยู่บ้าง เป็นบางตอน และยังมีตำบลหนึ่งชื่อตำบลหัวถนน (ท้องที่อำเภอพนัสนิคม) สาเหตุที่ชื่อเช่นนี้ก็เป็นเพราะเป็นหัวถนนครั้งแรกสมัยพระรถ เริ่มต้นจากตรงนั้นนั่นเอง”

          นิทานอย่างนี้สำคัญมาก ควรเรียบเรียงให้กะทัดรัด พร้อมรูปถ่ายกับรูปเขียน และแผนที่บอกตำแหน่งสถานที่ในนิทาน แล้วพิมพ์แบ่งปันเผยแพร่ออกไปให้กว้างขวาง

          ท้องถิ่นควรทำป้ายบอกเรื่องราวไว้ตามแหล่งที่นิทานกล่าวถึงให้เป็นสถานที่ท่องเที่ยว แต่อย่าเขียนเยิ่นเย้อ ต้องสั้นที่สุด

          ตำนานนิทานประเภทอย่างนี้แหละที่เป็นส่วนหนึ่งผลักดันให้สุนทรภู่แต่งเรื่องพระอภัยมณี

          ล่าสุดตำนานนิทานอย่างนี้ในโลก ทำให้เกิดวรรณกรรมร่วมสมัยของโลก เช่น แฮร์รี่ พอตเตอร์, เดอะ ลอร์ด ออฟ เดอะ ริงส์, ฯลฯ

          แต่ระบบการศึกษาไทยตัดทิ้งตำนานนิทานอย่างนี้ นักวิชาการสถาบันสำคัญๆเลยอ่านไม่รู้เรื่องเกี่ยวกับตำนานนิทานของผู้ไทยในเวียดนาม ที่จะเกี่ยวข้องกับการเคลื่อนย้ายของบรรพชนคนไทย