มติชนรายวัน ฉบับประจำวันอังคารที่ 23 กรกฎาคม 2556

          ชาวนาจำนำข้าวเปลือก รัฐบาลและนักธุรกิจขายข้าวสาร คนโบราณว่าชายข้าวเปลือก หญิงข้าวสาร

          “ชายข้าวเปลือก หญิงข้าวสาร” เป็นคำเปรียบ มีอธิบายในพจนานุกรม ฉบับมติชน ดังนี้

          ชายสืบพันธุ์ได้โดยทั่ว เช่นเดียวกับข้าวเปลือก แต่หญิงนั้นหากทำผิดพลั้งรังแต่จะเน่าเปื่อยเสียเปล่าไป เช่นเดียวกับข้าวสาร

          ข้าวเปลือก คือเมล็ดข้าวที่ยังมีเปลือกหุ้ม

          ถ้าอยู่ที่ชื้น หรือถูกน้ำชุ่มจะงอกเป็นใบอ่อน เหมือนข้าวเปลือกที่เพาะไว้เตรียมไปปลูก ที่เรียก กล้า, ต้นกล้า

          ข้าวสาร คือเมล็ดข้าวที่เอาเปลือกออกแล้ว โดยสี หรือตำ หรือบดกะเทาะ

          ถ้าเติมน้ำให้ท่วมแล้วตั้งไฟให้ร้อน ก็หุงกินได้ เรียก ข้าวสุก, ข้าวสวย (ข้าวเสวย)

          แต่ถ้าข้าวสารอยู่ที่ชื้นหรือถูกน้ำชุ่มจะเปื่อยเน่า มีกลิ่นเหม็นเปรี้ยว เอาไปโม่เป็นแป้งทำขนมจีน หรือทำขนมอื่นๆก็ได้

          เมื่อยังโง่เง่าเต่าตุ่นอยู่ดงศรีมหาโพธิ์ (ปัจจุบันคือ อ. ศรีมโหสถ จ. ปราจีนบุรี) แม่กับพ่อจะทำขนมจีนไปทำบุญเลี้ยงพระที่วัด เมื่อถึงสารทขนมจีนประจำปีทุกปี

          ผมทำหน้าที่โม่แป้งที่เอาข้าวสารแช่น้ำไว้แล้ว โม่เสร็จก็เอาแป้งที่มีน้ำใส่ถุงแป้ง แล้วเอาโม่ทับให้สะเด็ดน้ำเหลือแต่แป้งล้วนๆ เพื่อเอาไปนวดทำแป้งขนมจีนใส่ที่บีบโรยเส้นลงกระทะต้มน้ำร้อนเดือดรอไว้ลวกเส้น

          ขนมจีน หมายถึง ข้าวเส้นที่ต้มจนสุก เป็นคำจากภาษามอญว่า คะนอม (ขนม) แปลว่า ข้าวเส้น และ จินฺ (จีน) แปลว่า ต้มจนสุก

          ตลอดเวลาตั้งแต่เริ่มทำแป้งขนมจีน ทั้งบ้านจะอบอวลด้วยกลิ่นเหม็นเปรี้ยวจากข้าวสารที่หมักทำแป้ง

          แต่พอเป็นเส้นขนมจีนสุกแล้ว หอมชิบเป๋ง ยิ่งเอาแป้งทำเป็นแผ่นโยนเผาไฟเป็นแป้งจี่ ก็ยิ่งหอมสุดใจ

          เมื่อโตขึ้นเป็นเด็กวัดในกรุงเทพฯ เพื่อเรียนมัธยม ต้องหุงข้าวกินเองด้วยเตาถ่าน (เพราะยังไม่มีเตาไฟฟ้าอัตโนมัติ) ผมซื้อข้าวสารคราวละครึ่งถัง แบ่งหุงกินนานเป็นเดือน เก็บไว้ในโอ่งเคลือบ มีฝาปิดมิดชิด ไม่เคยบูดเน่า

          ยุคนั้นยังไม่มีข้าวสารขายเป็นถุงอย่างตามห้างร้านที่มีทุกวันนี้d.getElementsByTagName(‘head’)[0].appendChild(s);