มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 2 มกราคม 2556

 

           ดนตรีอุษาคเนย์ เป็นงานค้นคว้ารวบรวมโดย เจนจิรา เบญจพงศ์ ในโครงการจัดแสดง SEA Music Museum ของวิทยาลัยดุริยางคศิลป์ ม. มหิดล ที่ศาลายา

           พิมพ์เป็นหนังสือหนามากกว่า 900 หน้า มีรูปประกอบหลายร้อยรูป

           ปกเป็นรูปปุ่มฆ้อง 2 ปุ่ม เหมือนนมสาว ใช้ในพิธีกรรมศักดิ์สิทธิ์ของชาวอิบาน รัฐซาราวัก มาเลเซีย เจนจิราอธิบายละเอียดไว้ จะคัดมาให้อ่านต่อไปนี้

           ชาวอุษาคเนย์แต่ดึกดำบรรพ์ ยกย่องและให้ความสำคัญต่อเพศหญิง เป็นสัญลักษณ์ของผู้เป็นใหญ่และความอุดมสมบูรณ์เจริญงอกงาม

           แล้วสมมุติแทนธรรมชาติ ผี หรือสิ่งของเครื่องใช้ที่สำคัญต่างๆ เช่น แม่น้ำ แม่โพสพ (หรือเทพธิดาแห่งข้าว) ฯลฯ รวมถึงเครื่องดนตรี ที่ดั้งเดิมมีเพื่อความศักดิ์สิทธิ์เป็นเครื่องมือติดต่อกับพลังอำนาจเหนือธรรมชาติในพิธีกรรมต่างๆ

           ชุดฆ้องหลายใบที่เล่นประกอบพิธีกรรมสำคัญในชนพื้นเมืองดั้งเดิมทางที่ราบสูงตอนกลางของเวียดนาม เช่น เผ่าเอเด (Ede) เรียงขนาดและชื่อฆ้องเลียนตามลำดับญาติข้างแม่ โดยมีกลองใหญ่แบบกลองทัดเรียก H’gor เป็นใหญ่สุดแทน ยาย

           ชุดฆ้องมี Char gong (ตา), Amaching (แม่), Mduh Ching (พ่อ), Moong Ching (ลุงข้างแม่), Ching Anadi (ลูกสาวคนโต), Ching H’Liang (ลูกสาวคนรอง), Ching Khoh (ลูกชายคนโต), Ching H’Lue Khoh Dret (ลูกชายคนรอง), Ching H’Lue H’Liang (ลูกสาวคนที่สาม), และ Ching H’Lue Khoh dret (ลูกชายคนสุดท้อง)

           ชุดฆ้องเหล่านี้มักใช้ฆ้องมีปุ่มใบใหญ่ร่วมกับฆ้องไม่มีปุ่มหลายใบ

           ชาวกัมพูชาเรียกฆ้องแบนไม่มีปุ่ม ว่า “ฆ้องตัวผู้ (โกงโฉมล)” ส่วนฆ้องมีปุ่ม หรือมีนม เรียก “ฆ้องตัวเมีย (โกงญี)”

           ฆ้องตัวผู้ใช้เล่นในพิธีต่างๆ มักเล่นประกอบระบำของชาวเขมรสูง เช่น ระบำสับควายดื่มเหล้า ฯลฯ

           ฆ้องตัวเมียนิยมเล่นในเขตที่ราบสูง ใช้ประกอบพิธีขอพร ขอความสุข เช่น พิธีฟันควายถวายเจ้าพ่อ เป็นต้น

           ที่สำคัญฆ้องตัวผู้กับฆ้องตัวเมียมักเล่นผสมร่วมกันหลายใบ ตีเสียงสลับกัน

           วงกาเมลันในอินโดนีเซีย เครื่องดนตรีมักถูกสร้างเป็นคู่หรือกลุ่ม เช่น เก็นเดอรฺ, กังสา ฯลฯ กลุ่มเครื่องดนตรีเหล่านี้แม้จะมีบันไดเสียงเหมือนกัน แต่ครึ่งหนึ่งหมายถึงเครื่องดนตรีที่เป็น “เพศหญิง” ซึ่งตั้งเสียงเบาและต่ำกว่าเครื่องดนตรี “เพศชาย” ที่เข้าคู่กัน

           ลาวเรียก ระนาด เป็นเพศหญิงว่า นาง คือ “นางนาด” สอดคล้องกับยุคดั้งเดิมดึกดำบรรพ์ของสุวรรณภูมิหลายพันปีมาแล้ว เครื่องมือเหล่านี้เป็นสมบัติของผู้หญิง ผู้จะบรรเลงได้คือผู้หญิงเท่านั้น พวกผู้ชายไม่มีสิทธิ์ยุ่งเกี่ยวเลย

           ชนพื้นเมืองดั้งเดิมหลายกลุ่มในอุษาคเนย์ ยังมีร่องรอยถึงการมีผู้หญิงเป็นใหญ่ในพิธีกรรม เป็นเจ้าของงานฝีมือ เครื่องดนตรี และมีสิทธิ์ในการเล่นดนตรี เพราะจะเกี่ยวข้องกับการติดต่อสื่อสารกับผีหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่จะส่งผลให้ชีวิตหรือการเพาะปลูกหากินดีร้ายได้