มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 14 พฤศจิกายน 2555

 

          กำแพงเพชร หมายถึงเมืองที่มีกำแพงและป้อมปราการมั่นคง แข็งแรง แกร่งกล้าราวกับเพชร

          แม่น้ำปิงไหลจากเหนือลงใต้ผ่านบริเวณกำแพงเพชร เป็นเส้นทางคมนาคมเหนือ-ใต้ ทั้งจากดินแดนล้านนาในหุบเขา และจากดินแดนอ่าวเมาะตะมะ ชายทะเลอันดามันทางตะวันตกเฉียงเหนือ ผ่านลงไปลุ่มน้ำเจ้าพระยา ออกอ่าวไทยได้

          ด้วยเหตุนี้จึงมีชุมชน 2,500 ปีมาแล้ว สองฝั่งแม่น้ำปิง ที่บ้านหาดชะอม ต. ป่าพุทรา อ. ขาณุวรลักษบุรี จ. กำแพงเพชร

          ชุมชนแห่งนี้จะเติบโตต่อไปเป็นเมืองดงแม่นางเมือง ยุคทวารวดี ราวหลัง พ.ศ. 1000 อยู่ที่ อ. บรรพตพิสัย จ. นครสวรรค์ (ต่อเนื่องลงทางใต้ อ. ขาณุวรลักษบุรี)

          ครั้นหลัง พ.ศ. 1500  รัฐอโยธยา-ละโว้ ขยายเครือข่ายการค้าจากลุ่มน้ำเจ้าพระยาขึ้นไปตามแม่น้ำปิง ผ่านดินแดนกำแพงเพชรถึงหริภุญชัย(ลำพูน) เป็นที่รู้จักในนามเส้นทางจามเทวี

          บริเวณที่มีลำน้ำคลองสวนหมากไหลจากทิวเขาด้านตะวันตก ลงแม่น้ำปิง เป็นเส้นทางคมนาคมไปสู่อ่าวเมาะตะมะได้สะดวก ทำให้มีชุมชนที่เติบโตขึ้นเป็นบ้านเมืองขนาดใหญ่ ซึ่งต่อไปจะเรียกกำแพงเพชร เป็นเมืองสองฝั่งน้ำของแม่น้ำปิง แบ่งได้ดังนี้

          1. กำแพงเพชร ฝั่งขวา (ฝั่งตะวันตก) คือเมืองนครชุม แรกมีในอำนาจของสุโขทัยเมื่อราว พ.ศ. 1800

          2. กำแพงเพชร ฝั่งซ้าย (ฝั่งตะวันออก) คือเมืองกำแพงเพชร แรกมีในอำนาจของอยุธยาเมื่อราว พ.ศ. 1900

          มีข้อถกเถียงทางวิชาการประวัติศาสตร์โบราณคดีเกี่ยวกับเมืองกำแพงเพชรอีกหลายอย่าง เช่น

          วัดนอกเมืองกำแพงเพชร(บนเส้นทางทางไปสุโขทัย) ไม่ใช่อรัญญิก แต่เป็นสิ่งมหัศจรรย์เมืองกำแพงเพชรที่ต้องช่วยกันหาคำอธิบายอีกมาก เพราะมีสิ่งก่อสร้างด้วยศิลาแลงขนาดใหญ่โตที่สุด

          เมืองกำแพงเพชรไม่ใช่เมืองชากังราว เพราะหลักฐานโบราณระบุว่าเมืองชากังราว อยู่ทางแม่น้ำน่าน ไปทาง จ. พิษณุโลก

          พระเจ้าตาก เป็นเจ้าเมืองตาก ไม่เคยเป็นเจ้าเมืองกำแพงเพชร

          และ ฯลฯ

          ประเด็นต่างๆที่บอกมานี้ ผมเรียบเรียงไว้ในหนังสือกำแพงเพชร มาจากไหน? โดยรวบรวมจากบทความทางวิชาการพิมพ์อยู่ในหนังสือต่างๆอันเป็นงานค้นคว้าวิจัยของครูบาอาจารย์หลายท่าน เช่น อ. ศรีศักร วัลลิโภดม, อ. นิธิ เอียวศรีวงศ์, อ. พิเศษ เจียจันทร์พงษ์ ฯลฯ

          นอกจากนั้นยังมีเรื่องราวสำคัญมาก คือ ร.5 เสด็จประพาสต้นครั้งที่สองถึงเมืองกำแพงเพชร ระหว่างวันที่ 22-26 สิงหาคม พ.ศ. 2449 ทรงถ่ายรูปต่างๆที่เมืองกำแพงเพชร แล้วทรงมีพระราชนิพนธ์เล่าเรื่องเสด็จประพาสไว้ด้วย พร้อมรูปถ่ายฝีพระหัตถ์ซึ่งได้จากหนังสือเสด็จประพาสต้น ร.ศ. 125

          ต้นฉบับกำแพงเพชร มาจากไหน? ทั้งหมดนี้ ทางโรงเรียนสตรีวิทยา (ถนนดินสอ มุมอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย ราชดำเนิน) พิมพ์แจกในงานกฐินพระราชทาน วัดพระบรมธาตุ เมืองนครชุม อ. เมือง จ. กำแพงเพชร เมื่อวันเสาร์ที่ 10 พฤศจิกายน 2555

          คนที่ไม่ได้รับแจกหนังสือแต่อยากอ่าน กรุณาหาอ่านได้ในเว็บ(ไม่สงวนลิขสิทธิ์) ที่ www.sujitwongthes.com

          ขอบพระคุณผู้บริหารโรงเรียนสตรีวิทยาที่กรุณาให้เกียรติผมรวบรวมเรียบเรียงเรื่องราวกำแพงเพชร มาจากไหน? เพื่อบอกเล่าประวัติศาสตร์ท้องถิ่นกำแพงเพชรเป็นเบื้องต้น ถ้าใครมีกำลังวังชาและสติปัญญาแข็งแรงจะได้ใช้เป็นข้อมูลพื้นฐานสำหรับขยายรายละเอียดให้สมบูรณ์ขึ้นในเวลาต่อไปข้างหน้า

          ข้อมูลพื้นฐานเหล่านี้มีกระจัดกระจายอยู่หลายที่หลายทาง ล้วนเป็นปัญหายุ่งยากอย่างยิ่งสำหรับผู้จะศึกษาค้นคว้าประวัติศาสตร์ท้องถิ่นกำแพงเพชร แม้ที่หามารวมพิมพ์ไว้ในเล่มนี้ก็ไม่ครบถ้วนแท้จริง ยังมีตกหล่นอีกหลายเรื่อง ขอให้ช่วยกันเสาะหาเพิ่มเติมจนกว่าจะสมบูรณ์

          ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ช่วยเพิ่มพลังให้ท้องถิ่นจัดการตนเองได้แข็งแรงอย่างงดงามและนุ่มนวล