มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 31 ตุลาคม 2555

 

          “เมขลา ซิ มาล่อแก้ว

          รามสูรเห็นแล้ว           ขว้างขวานออกไป”

          คำร้องเพลงนี้ดังในหูไม่หาย แต่จำไม่ได้ว่าเพลงอะไร? ใครร้อง? เมื่อไร?

          ความจำของผมบกพร่องมานานหลายปี จึงจำไม่ได้ว่าตัวเองเคยขอให้คุณไมเคิล ไรท์ เขียนเรื่องรามสูร เมขลา ในอินเดียใต้ ลงในศิลปวัฒนธรรมหลายปีมาแล้ว มานึกได้ก็เมื่อมีผู้ปรารถนาดีคัดส่งอีเมล์มาให้อ่านดังนี้

          “เรื่อง รามสูร ผมคัดมาจากบทความของคุณไมค์ ชื่อ มันนารศาล ความลี้ลับของเกระละ ภาคที่ 1 พิมพ์ในศิลปวัฒนธรรม (ก.ค. 40) มีความดังนี้ครับ

          ตำนานมันนารศาลว่า:- แต่ก่อนแดนเกระละไม่มี ต่อมาเมื่อรามสูรทิ้งขวานใส่นางเมขลา, ขวานตกลงไปในทะเลทำให้เกระละงอกขึ้นเป็นแผ่นดินอุดมสมบูรณ์ พวกนาคเข้ามาอยู่ก่อนโดยอยู่ในป่าแบบนักพรต, ไม่สะเทือนดุลยภาพของธรรมชาติ

          ในสมัยต่อมามนุษย์เข้ามาก่อความวุ่นวาย, ทำลายป่า, รบกวนพรตของงู, จนเกิดสงครามขึ้นมาโดยมนุษย์ทำลายที่อยู่อาศัยของงู และงูพ่นพิษให้เกิดโรคภัยไข้เจ็บทั้งหลายในหมู่มนุษย์

          เรื่องร้อนถึงสวรรค์, รามสูรจึงลงมาพิพากษาว่า ‘งูมาก่อนจึงเป็นพี่, มนุษย์มาทีหลังจึงเป็นน้อง น้องต้องเคารพพี่ มนุษย์อย่าทำลายป่าอันเป็นที่อยู่อาศัยของพี่นาค หากใครจะปลูกบ้าน, ขุดบ่อ, ทำสวน ให้ขอพี่นาคก่อน และไว้ที่รกส่วนหนึ่งสำหรับงู (สรฺปกาวุ)’ ”

          รามสูร เมขลา ของอินเดียใต้ สำนวนแปลเป็นไทยของไมเคิล ไรท์ น่าจะมีรสชาติเฉียบแหลมสมใจนึก (บางลำพู)

          หนองหาน ที่สกลนคร กับอุดรธานี มีผู้กรุณาอธิบายเพิ่มเติมอีก เท่ากับขยายเพดานความรู้ทางภาษาอุษาคเนย์ให้ผมเข้าใจออกไปกว้างขวางกว่าเดิม ขอให้ท่านผู้อ่านที่ใฝ่ใจทางภาษาช่วยกันอภิปรายจะยิ่งดี ดังจะคัดมาดังนี้

          สืบเนื่องจากบทความในคอลัมน์สยามประเทศไทย เรื่องหนองหาน ไม่ใช่หนองหาร ตามที่ได้นำลงในหนังสือพิมพ์มติชน ฉบับวันที่ 1 ตุลาคม 2555 ไปแล้วนั้น

          ผมขอเรียนว่า ในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2543 หน้า 1000 ท่านได้เก็บคำไว้ทั้ง ละหาน และ ละหาร ต่างแปลว่า ห้วงน้ำ โดยเทียบคำ ละหาน กับภาษาเขมรว่า รหาล (รัวฮาล) และเทียบคำ ละหาร กับภาษามลายูว่า Lahar โดยนัยนี้ก็น่าจะใช้เขียนในภาษาไทยได้ทั้ง 2 คำ

          ในหนังสืออุรังคนิทาน ฉบับวัดพระธาตุพนมวรมหาวิหาร ท่านเขียนชื่อหนองน้ำหรือห้วงน้ำว่า หนองหารหลวง และหนองหารน้อย ก็น่าจะถูกต้อง

          ผมไปรับราชการที่ภาคใต้ ได้พบชื่อโรงเรียนหารเทา ในอำเภอปากพะยูน จังหวัดพัทลุง ถามชาวบ้านเขาบอกว่า หารเทาเป็นชื่อหนองน้ำที่มีเทา (สาหร่ายน้ำจืด ตรงกับคำว่า เตา ในภาษาล้านนา ชาวบ้านเขานำมาประกอบอาหารเป็นลาบเทา นิยมรับประทานในหมู่ชาวบ้านไทยเชื้อสายลาว) แม้ทางการจะขอเปลี่ยนจาก หาร เป็น หาน แต่ชาวบ้านเขาก็ไม่ยอม

          วิศิษฏ์ ดวงสงค์ 27 ซ. ลาดปลาเค้า 4 ถนนลาดปลาเค้า เขตลาดพร้าว กทม. 10230