มติชนรายวัน ฉบับประจำวันอังคารที่ 23 ตุลาคม 2555

 

          ตำนาน เป็นคำยืมจากภาษาเขมร มีในพจนานุกรมเขมร-ไทย (ฉบับทุนพระยาอนุมานราชธน เล่ม 1 พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2517 หน้า 153) ดังนี้

          ฎํณาล (ด็อม-นาล), ตํณาล (ต็อม-นาล) หมายถึง พรรณนา หรือเล่าเรื่องที่ล่วงมานานแล้ว, เรื่องในสมัยโบราณที่เล่าต่อๆกันมา

          ตำนานไทย เป็นคำบอกเล่าเก่าแก่ดึกดำบรรพ์นานมาก แต่นานแค่ไหน? บอกไม่ได้ ไม่เคยพบหลักฐาน

          ควรเดาได้ว่าตำนานไทยน่าจะมีมานานกว่า 2,000 ปีมาแล้ว เพราะพบภาพเขียนรูปหมากับรูปคนทำท่ากบ ซึ่งคนยุคนั้นเขียนตามความเชื่อที่มีคำบอกเล่าว่าหมาเอาพันธุ์ข้าวจากฟ้าลงมาดินให้มนุษย์ปลูกกินเป็นอาหาร และกบ(หรือคางคก)บันดาลฝนตกจากฟ้าเพื่อความอุดมสมบูรณ์ให้พืชพันธุ์ธัญญาหารของมนุษย์

          คำบอกเล่าพวกนี้ไม่มีจดเป็นลายลักษณ์อักษร แต่มีรูปเขียนบนผนังถ้ำและเพิงผา ตั้งแต่มณฑลกวางสี (ในจีน) จนถึงสองฝั่งโขง (ลาว-ไทย) และลุ่มน้ำเจ้าพระยา (เช่น ที่ภูปลาร้า จ. อุทัยธานี)

          ราวหลัง พ.ศ. 2000 มีอักษรไทยแล้ว (ได้จากอักษรเขมร) จึงจดคำบอกเล่าเก่าแก่เป็นลายลักษณ์อักษรเรื่องต่างๆ เช่น เรื่องผีฟ้าพญาแถนและกำเนิดมนุษย์จากน้ำเต้าปุง, เรื่องขุนบรม, ฯลฯ กระทั่งตำนานบ้านเมืองต่างๆก็มีออกมา

          ตำนานเมืองนครศรีธรรมราชและตำนานพระธาตุนครศรีธรรมราช เป็นตำนานมีเนื้อความเดียวกันเป็นส่วนมาก แต่เรียกชื่อต่างกัน ด้วยจุดประสงค์ในการใช้งานไม่เหมือนกัน

          สาระสำคัญบอกให้รู้ว่ามีผู้นำจากภาคกลางลุ่มน้ำเจ้าพระยา เช่น จากเมืองเพชรบุรี พาผู้คนจำนวนหนึ่งลงไปฟื้นฟูบ้านเมืองแห่งหนึ่งทางภาคใต้ที่ร้างไปเพราะมีโรคระบาด(กาฬโรค)ให้คืนเป็นเมืองนครศรีธรรมราช ราวหลัง พ.ศ. 1700

          เท่ากับวัฒนธรรมภาคกลางและคนในตระกูลไทย-ลาวแพร่กระจายลงไปทางภาคใต้จนถึงเมืองนครฯ ดังพบหลักฐานพระพุทธรูปหินทรายตลอดจนการร้องรำทำเพลง เช่น ละครนอกที่เรียกโนรา เป็นต้น

ตำนาน เป็นคำบอกเล่าเก่าแก่ แต่นักวิชาการและครูบาอาจารย์ในระบบการศึกษาแบบหมาหางด้วนอ่านไม่เข้าใจ ไม่รู้เรื่อง เลยเหมาว่าใช้งานวิชาการไม่ได้ ตำนาน ของ พิเศษ เจียจันทร์พงษ์ ผู้ทรงคุณวุฒิ กรมศิลปากร ราคา 195 บาท อธิบายให้เห็นคุณค่าและวิธีใช้งานทางวิชาการ

          ตำนานเป็นวรรณกรรมคำบอกเล่าเก่าแก่ที่เป็นหลักฐานทั้งด้านภาษา วรรณกรรม และด้านประวัติศาสตร์โบราณคดี โดยเฉพาะประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ซึ่งเป็นประวัติศาสตร์สังคมอันสำคัญยิ่ง มีพยานการอธิบายใช้งานอยู่ในหนังสือตำนาน ของ พิเศษ เจียจันทร์พงษ์ (สำนักพิมพ์มติชน พ.ศ. 2555)

          ระบบการศึกษาไทยแบบหมาหางด้วน (ตามคำเทศนาของท่านพุทธทาส) ส่งผลให้ครูบาอาจารย์ด้านประวัติศาสตร์โบราณคดีไทย รวมถึงด้านภาษาและวรรณกรรมไทยอ่านตำนานไม่เข้าใจ ไม่รู้เรื่อง เลยตัดทิ้ง แล้วแก้ตัวน้ำขุ่นๆว่าเลอะเทอะไร้สาระใช้เป็นหลักฐานวิชาการไม่ได้ เพื่อปกปิดข้อผิดพลาดของตน

          แต่เรื่องพระเจ้าพรหมมหาราช มาจากตำนาน, เรื่องพระร่วง มาจากตำนาน, เรื่องพระเจ้าอู่ทอง มาจากตำนาน, เรื่องพระนเรศวร ก็มาจากตำนาน, ฯลฯ กลับพากันยกยอเป็นเรื่องจริงๆจังๆอย่างฟูมฟายและงมงาย แถมบังคับให้คนอื่นต้องเชื่อตามด้วย

          นี่ไง สองมาตรฐานของแท้และเก่าแก่สุดd.getElementsByTagName(‘head’)[0].appendChild(s);