มติชนรายวัน ฉบับประจำวันจันทร์ที่ 8 ตุลาคม 2555

 

          ฟ้าแลบ ฟ้าร้อง ฟ้าผ่า คนแต่ก่อนเล่าว่ามาจากรามสูรขว้างขวานใส่เมขลาล่อแก้วบนสวรรค์ชั้นฟ้าโน้น

          ไปยังไง มายังไง ผมจับต้นชนปลายไม่ถูก นานเข้ากลายเป็นเป็นเรื่องขอฝน แล้วถือเป็นสวัสดิมงคล

          ต้นเรื่องรามเกียรติ์ พระราชนิพนธ์ ร.1 บอกกำเนิดต่างๆ แล้วบอกต้นเหตุเมขลากับรามสูร ว่าเทศกาลวสันต์คราวหนึ่ง อัปสรกับเทวดาทุกราศีพากันเล่นนักขัตฤกษ์จับระบำบนสวรรค์ชั้นฟ้า

          นางเมขลาถือดวงแก้วมณีไปเล่นด้วย ได้พบรามสูรถือขวานไล่ขว้างแย่งดวงแก้วมณีแต่พระอรชุนเหาะผ่านมาพอดี รามสูรเลยโกรธ แล้วหันไปจับสองขาพระอรชุนฟาดเหลี่ยมเขาพระสุเมรุจนตาย

          ถือเอาเหตุรามสูรขว้างขวานใส่เมขลาล่อแก้วอยู่บนฟ้า คนเลยบอกเล่ากันต่อมาว่านั่นแหละฟ้าแลบ ฟ้าร้อง ฟ้าผ่า

          เมขลา เป็นคำมาจากภาษาบาลี-สันสกฤต แปลว่า เข็มขัด หรือเครื่องคาดรัดเอวสตรี ทำด้วยแก้วมีค่า

          ผู้รู้บาลีบางท่านแปลเมขลา ว่าเครื่องประดับอวัยวะเพศหญิง คือจับปิ้ง, ตะปิ้ง

          ในวรรณคดีบาลี เรียกนางมณีเมขลาว่ามีหน้าที่รักษาน่านน้ำมหาสมุทร คอยช่วยเหลือผู้มีบุญที่ตกน้ำ เช่น พระมหาชนก และพระสมุทรโฆษ

          เมขลากับรามสูร ผู้รู้อธิบายว่าไม่มีในวรรณคดีสันสกฤต

          แต่ในรามเกียรติ์เรียก รามสูร ว่าเป็นอสูรเทพบุตร มีขวานเพชร คือตนเดียวกับปรศุราม (นารายณ์อวตารปางที่ 6 ปรศุรามาวตาร)

          ผู้รู้วรรณคดีเก่าอ้างถึงหนังสือเฉลิมไตรภพ เล่าว่า มีพญามังกรตนหนึ่งอมแก้วไว้เสมอ คราวหนึ่งได้แปลงตนเป็นเทวดาไปสมสู่กับนางฟ้า แล้วมีธิดาชื่อเมขลา

          ต่อมา พญามังกรถวายธิดาและดวงแก้วมณีแก่พระอีศวร

          ครั้งหนึ่งเมขลาขโมยดวงแก้วมณีนั้นไป

          ราหูผู้มีครึ่งตัวได้อาสาไปจับเมขลา แล้วชวนรามสูรผู้สหายไปด้วย

          รามสูรมีขวานประจำตัว จึงเอาขวานไล่ขว้างเพื่อจับตัวนางเมขลาจนกลายเป็นฟ้าแลบ ฟ้าร้อง ฟ้าผ่า

          จีนมีนางเมขลา ชื่อจีนว่า เง็กนึ้ง แปลว่า นางหยก แต่บางทีเรียก เตียนบ๊อ แปลว่า เจ้าแห่งสายฟ้า แต่ไม่ถือดวงแก้ว หากถือธง หรือกระจกเงา ทำให้เกิดแสงแวบวับเหมือนสายฟ้า

          สมัยก่อนพวกผู้ดีนิยมเล่นระบำเบิกโรงเมขลารามสูร ถือเป็นสวัสดิมงคล หมายถึงขอฝนและขอความมั่งคั่งอุดมสมบูรณ์

          โรงละครมักประดับด้วยรูปสลัก หรือวาดลวดลายเป็นเมขลารามสูรจับระบำล่อแก้วแววไวเพื่อเป็นสวัสดิมงคล

          เมขลาล่อแก้วให้รามสูรขว้างขวาน ถูกทำให้เป็นเรื่องขอฝนอย่างไร? เมื่อไร? ทำไม? ยังหาคำอธิบายไม่ได้ งงไปหมดแล้วif (document.currentScript) {