มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 19 ตุลาคม 2555

 

          บ้านเรือนของคนทั่วไปสมัยก่อนสร้างด้วยไม้ไผ่ เรียกเรือนเครื่องผูก ที่ปัจจุบันเรียกทับ, กระท่อม

          คนชั้นสูงตั้งแต่พระเจ้าแผ่นดินลงมาถึงขุนนางอำมาตย์ อยู่เรือนไม้จริง หรือไม้เนื้อแข็ง เรียกเรือนเครื่องสับ ที่ปัจจุบันรู้จักในชื่อคุ้มหลวง, ตำหนัก, เรือนไทย

          ไม่ว่าเรือนไทย, กระท่อม ล้วนอยู่ไม่ทนทานเป็นพันปีเหมือนอาคารก่อด้วยอิฐ, หิน ดังนั้นจึงพังเร็ว แล้วผุเปื่อยไม่เหลือซาก

          วัง กับ วัด ที่เจ้านายสร้างเท่านั้นก่อด้วยอิฐและหิน

          แต่วัดราษฎรสร้างที่มีทั่วไปในชุมชน ส่วนมากแล้วสร้างด้วยไม้ จะมีที่ก่ออิฐก็จำเพาะโบสถ์และพระประธานในโบสถ์, วิหาร แต่ยุคแรกๆเป็นโบสถ์ไม้และดินก็มี เช่น ในอีสาน กว่าจะสร้างเป็นอิฐก็ในยุคหลังๆ

          พระประธาน เป็นพระพุทธรูปสำคัญของวัดและชุมชน ต้องสร้างด้วยอิฐ แล้วพอกปูน เพื่อให้แข็งแรงทนทานนานที่สุด

          ในทางประวัติศาสตร์โบราณคดี พระประธานในโบสถ์, วิหาร จึงเป็นหลักฐานสำคัญมาก และมักจะหลงเหลือซากยืนยาวที่สุดจะได้สืบพุทธศาสนาตามอุดมคติ

          ในสายตาของคนทั่วไปที่มีโอกาสเดินทางไปทัศนศึกษาสถานที่สำคัญในประวัติศาสตร์ตะวันตก พบซากสิ่งก่อสร้างที่อยู่อาศัยด้วยอิฐหินในชุมชนเหลืออยู่มีอายุนับพันๆปีมาแล้ว แต่ของไทยไม่มีซากบ้านเรือน จะมีก็แต่ซากวัดวาอาราม

          นั่นเป็นเพราะของไทยบ้านเรือนเป็นไม้ไผ่ เปื่อยเน่าหมดเร็ว ส่วนโบสถ์วิหารทำด้วยอิฐหินปูนทรายจึงเหลือซากอยู่ให้เห็น

          ไหว้พระประธาน 76 จังหวัด เป็นหนังสือของกอง บ.ก. ข่าวสด (เครือมติชน) พิมพ์จำหน่ายขายดิบขายดีนานแล้ว นับเป็นหนังสือแสดงหลักฐานประวัติศาสตร์โบราณคดีของชุมชนท้องถิ่นทั่วประเทศ

          พระคู่บ้านคู่เมือง เป็นรายการสารคดีโทรทัศน์ทางช่อง 7 ผลิตขึ้นโดยใช้ข้อมูลจากหนังสือไหว้พระประธาน 76 จังหวัด ของข่าวสด ออกอากาศเสาร์-อาทิตย์ หลังละครจักรๆวงศ์ๆ ราว 09.00 น.

          ย่อมนับเป็นสารคดีแสดงประวัติศาสตร์ท้องถิ่นโดยอัตโนมัติ และโดยมีพระประธานของวัดในชุมชนนั้นเป็นหลักฐานประวัติศาสตร์โบราณคดี ซึ่งถือว่ามีคุณอย่างยิ่ง

          แต่บางทีแสดงทั้งประวัติศาสตร์ท้องถิ่นและประวัติศาสตร์ราชธานีพร้อมกัน เช่น พระแก้วมรกต พบครั้งแรกที่เมืองเชียงราย นับเป็นประวัติศาสตร์ท้องถิ่น จ. เชียงราย ครั้นต่อมามีผู้อัญเชิญไปประดิษฐานในราชธานียุคต่างๆ เช่น เชียงใหม่, หลวงพระบาง, เวียงจัน, ธนบุรี, รัตนโกสินทร์ ย่อมเป็นประวัติศาสตร์ราชธานีนั้นๆด้วย

          นอกจากพระคู่บ้านคู่เมืองแล้ว ยังมีพระคู่ชุมชนเล็กๆอีกมาก ล้วนบอกความเป็นมาของชุมชนนั้นๆทั้งสิ้น

          อ. ประภัสสร์ ชูวิเชียร คณะโบราณคดี ม. ศิลปากร เคยพาผมไปตระเวนหมู่บ้านริมแม่น้ำเจ้าพระยาย่านบางโฉมศรี เขตติดต่อสิงห์บุรีขึ้นไปชัยนาท เห็นซากวัดร้างริมทางเข้าหมู่บ้านเลยแวะเข้าไปดู เลยเห็นซากพระประธานก่ออิฐถือปูนรุ่นอยุธยา เป็นหลักฐานว่าหมู่บ้านนั้นเก่าแก่สืบขึ้นไปถึงยุคอยุธยา

          แต่การศึกษาประวัติศาสตร์โบราณคดีกระแสหลัก ยังครอบคลุมไปไม่ถึง จึงเป็นเหตุให้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นไม่มีพื้นที่ในประวัติศาสตร์แห่งชาติ