มติชนรายวัน ฉบับประจำวันจันทร์ที่ 25 มิถุนายน 2555

 

          สุนทรภู่ เป็นมหากวีกระฎุมพีอาเซียนก็ได้ ถ้าประชาคมอาเซียนพร้อมใจยกย่องให้เป็นอย่างนั้น

          เพราะสุนทรภู่แต่งพระอภัยมณีโดยใช้ฉากทะเลสองมหาสมุทร คือ แปซิฟิกกับอินเดีย เชื่อมโยงบ้านเมืองในประชาคมอาเซียนทั้งอุษาคเนย์ แถมยังกว้างไกลไปถึงบ้านเมืองทางจีน, อินเดีย, ตะวันออกกลางและยุโรป

          “ภูมิศาสตร์สุนทรภู่” ของ “กาญจนาคพันธุ์” (ขุนวิจิตรมาตรา) (พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2490) เป็นหนังสือค้นคว้าเล่มสำคัญเกี่ยวกับลักษณะภูมิศาสตร์ที่มีในพระอภัยมณี อธิบายว่า เมื่อพระอภัยมณีเรือแตก แล้วพบนางสุวรรณมาลี จนถึงไปครองเมืองผลึก (อยู่ทะเลอันดามัน) บรรดาเจ้าเมืองที่เป็นเครือข่ายบริวารต่างพากันกลับบ้านเมืองของตน มีกลอนพรรณนาว่า

          พวกจีนแล่นแผนที่ตะวันออก                ออกเส้นนอกแหลมเรียวเลี้ยวเฉลียง

          ไปกึงตั๋งกังจิ๋วจุนติ๋วเซียง                     เข้าลัดเลี่ยงอ้ายมุ้ยแล่นฉุยมา

          ข้างพวกแขกแยกเยื้องเข้าเมืองเทศ        อรุมเขตคุ้งสุหรัดปัตหนา

          ไปปะหังปังกะเราะเกาะชวา                  มะละกากะเลหวังตะรังกะนู

          วิลันดามาแหลมโล้บ้านข้าม                  เข้าคุ้งฉลามแหลมเงาะเกาะราหู

          อัดแจจามข้ามหน้ามลายู                     พวกญวณอยู่เวียดนามก็ข้ามไป

          ข้างพวกพราหมณ์ข้ามไปเมืองสาวถี        เวสาลีวาหุโลมโรมวิสัย

          กบิลพัสดุ์โรมพัสดุ์ถัดถัดไป                  เมืองอภัยสาลีเป็นที่พราหมณ์

          ข้างพวกไทยได้ลมก็แล่นรี่                   เข้ากรุงศรีอยุธยาภาษาสยาม

          พม่ามอญย้อนเข้าอ่าวพุกาม                 ฝรั่งข้ามฟากเข้าอ่าวเยียระมัน

          ที่บางเหล่าก็เข้าอ่าววิลาศ                   เมืองมะงาดมะงาดามะงาสวรรค์

          ข้ามเกาะเขามาลีกะปิตัน                    หาพงศ์พันธุ์พวกพ้องพี่น้องตัว

          กลอนพระอภัยมณีที่ยกมา มีชื่อเมืองต่างๆทั้งในประชาคมอาเซียนและที่อื่นๆหลายเมือง เมื่อกาญจนาคพันธุ์ตรวจสอบเทียบเคียงปัจจุบันแล้วจะมีดังนี้

          แหลมเรียว(แหลมมลายูตรงสิงคโปร์), กึงตั๋ง(กวางตุ้ง) และเมืองอื่นๆในจีน

          เมืองเทศ(เมืองแขกอินเดีย, ตะวันออกกลาง), อรุม(ตุรกี), สุหรัด (สุรัฐ อินเดีย ร.6 ยกมาเรียกสุราษฎร์ธานี), ปัตหนา(ปาตลีบุตร อินเดีย),

          ปะหัง(รัฐปะหัง มาเลเซีย), ปังกะเราะ(เกาะในช่องแคบมะละกา), เกาะชวา(เกาะชวา), มะละกา(มะละกา มาเลเซีย), กะเลหวัง (มีในลายพระหัตถ์ ร.5 แต่ไม่รู้อะไร), ตะรังกะนู(ตรังกานู มาเลเซีย)

          วิลันดา(ฮอลันดา เนเธอร์แลนด์ น่าจะหมายถึงบริเวณหมู่เกาะอินโดนีเซีย เมืองขึ้นฮอลันดา), แหลมโล้บ้านข้าม(?), คุ้งฉลาม(?), แหลมเงาะ(?), เกาะราหู(?), อัดแจ (อาเจะห์ เกาะสุมาตรา), และชื่อเมืองต่างๆในอินเดีย

          จาม(จาม เวียดนาม), มลายู(มาเลเซีย), เวียดนาม, พม่า, มอญ, พุกาม (พม่า), มะงาด(?), มะงาดา(มีชื่อในอิเหนา), มะงาสวรรค์(?), เกาะเขามาลี(เกาะชวา, เกาะบาหลี), กะปิตัน(เกาะบินตัง อยู่ใกล้ชวา-บาหลี)

          ตอนศึกเก้าทัพตีเมืองผลึก มีกลอนพรรณนากองทัพช่วยรบจากเมืองต่างๆ ว่า

          เมืองมะหุ่งกรุงเตนกุเวนลวาด                        เมืองวิลาศวิลยาชวาฉวี

          ถึงเมืองเงาะเกาะวลำสำปะลี                          จะชิงตีเมืองผลึกเป็นศึกรุม      

          กาญจนาคพันธุ์ เทียบเคียงปัจจุบันได้ชื่อดังนี้-เมืองมะหุ่ง, กรุงเตน, เมืองกุเวน, เมืองลวาด เป็นชื่อโน้มไปคล้ายเมืองเครือข่ายบริวารในตำนานเมืองถลาง(ภูเก็ต) สมัยโบราณ, เมืองวิลยา(?), เมืองชวา(เกาะชวา อินโดนีเซีย), ฉวี(ชื่อเดิมเกาะชวา), เกาะวลำ(เกาะอลัง ใกล้ภูเก็ต), สำปะลี(เมืองสะมารัง เกาะชวา, และเกาะสุมาตรา ไทยเรียกสำปะหลัง เป็นชื่อมันสำปะหลัง)

          พระอภัยมณีทั้งสองตอนที่ยกมา สุนทรภู่ใช้ฉากเชื่อมโยงบ้านเมืองในประชาคมอาเซียนได้กว้างขวางทั้งสองมหาสมุทร แต่เน้นทางมหาสมุทรอินเดียเพราะเป็นเขตสำคัญที่ยุโรปยกมาล่าเมืองขึ้นสมัยสุนทรภู่d.getElementsByTagName(‘head’)[0].appendChild(s);