มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 23 พฤษภาคม 2555

 

          “มิวเซียมที่นี่เหมือนมิวเซียมกรุงเก่า ออกคิดถึงพระยาโบราณฯ”

          ข้อความที่ยกมาอยู่ในพระราชโทรเลขในสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวง ร.5 (ถึงสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงฯ) คราวเสด็จฯยุโรปครั้งหลังเมื่อ พ.ศ. 2451 ถึงเมืองฮอมเบิค เยอรมนี

          ได้ทอดพระเนตรมิวเซียมที่นั่น แล้วทรงคิดถึงมิวเซียมกรุงเก่ายุคนั้นที่พระยาโบราณราชธานินทร์จัดอย่างทันสมัยไว้ที่วังจันทน์เกษม อยุธยา (ทรงใช้คำว่า“มิวเซียม”ทับศัพท์ฝรั่ง)

          เรื่องนี้มีในประวัติพระยาโบราณราชธานินทร์ (พร เดชะคุปต์) พระนิพนธ์เมื่อ พ.ศ. 2479 ของสมเด็จฯกรมพระยาดำรงราชานุภาพ แล้วล่าสุดพิมพ์รวมอยู่ในหนังสือ “เจ้าคุณกรุง สมุดภาพพระยาโบราณฯ” ที่ลูกหลานเจ้าคุณรวบรวมภาพเก่าเล่าเรื่องจัดพิมพ์เป็นเล่ม ในโอกาสครบรอบ 100 ปี  รับพระราชทานราชทินนาม “สยามินทรภักดี พิริยะพาหะ” เมื่อ พ.ศ. 2555

          พระยาโบราณฯเป็นชาวบางกอกน้อย ฝั่งธนบุรี เกิดในต้นแผ่นดิน ร.5 เมื่อวันพุธที่ 28 กุมภาพันธ์ 2414 ที่บ้านบิดาอยู่เหนือวัดศรีสุดาราม (บางขุนนนท์) ในคลองบางกอกน้อย

          เริ่มเรียนหนังสือที่“สำนักวัดยี่ส่าย” ปัจจุบันคือวัดปฐมบุตรอิศราราม (ในคลองบางกอกน้อย ฝั่งเหนือวัดศรีสุดาราม)

          ทั้งวัดศรีสุดารามกับวัดปฐมบุตรฯ ถือเป็นที่ทำบุญของสกุลมาแต่เดิมของพระยาโบราณฯ

          สมเด็จฯทรงมีพระนิพนธ์ประวัติรับราชการของพระยาโบราณฯ ว่าอยู่อยุธยาแห่งเดียวไม่ถูกย้ายไปไหนเลยตลอดชีวิตรับราชการนาน 33 ปี ดังนี้

          “พระยาโบราณราชธานินทร์รับราชการตั้งแต่อายุ 18 ปี รับราชการอยู่ในกรุงเทพฯ 7 ปี ขึ้นไปรับราชการอยู่ที่กรุงศรีอยุธยาแต่อายุ 25 ปี จนอายุได้ 58 ปี เป็นเวลารับราชการอยู่หัวเมือง 33 ปี” แล้วทรงยกย่องอีกว่า

          “ประวัติของพระยาโบราณฯ เมื่อรับราชการหัวเมืองแปลกกับเพื่อนข้าราชการในสมัยเดียวกันเป็นข้อสำคัญอย่างหนึ่งที่รับราชการอยู่ในมณฑลเดียว หรือถ้าว่าให้ชัดยิ่งกว่านั้น ประจำอยู่แต่ในจังหวัดเดียว ตั้งแต่เป็นตำแหน่งชั้นต่ำจนถึงเป็นอุปราชอันเป็นชั้นสูงสุดในข้าราชการหัวเมือง หาเคยย้ายถิ่นที่รับราชการเหมือนคนอื่นไม่

          ที่เป็นเช่นนั้นเพราะพระยาโบราณฯ ทรงคุณวุฒิเฉพาะเหมาะแก่มณฑลอยุธยาไม่มีใครเหมือน พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทั้ง 3 รัชกาลจึงไม่โปรดให้ย้ายไปรับราชการที่อื่น

          คุณวุฒิของพระยาโบราณฯ เป็น 2 อย่างประกอบกัน คือความสามารถในการปกครองบ้านเมืองอย่าง 1 ความรอบรู้โบราณคดีมณฑลอยุธยาอย่าง 1”

          “ความรอบรู้โบราณคดีมณฑลอยุธยา” ของพระยาโบราณฯ มีประจักษ์พยานมากมายหลายหลาก โดยเฉพาะบริเวณเกาะเมืองอยุธยา เช่น วังหลวง, วังหน้าจันทน์เกษม, ฯลฯ พระยาโบราณฯบุกเบิกเริ่มต้นดูแลรักษาแล้วศึกษาไว้ทั้งนั้น จนเป็นมรดกตกทอดให้“ขาย”ได้ทุกวันนี้

          การขุดค้นและขุดแต่งทางโบราณคดี พระยาโบราณฯเริ่มเป็นคนแรกและแห่งแรกในไทยก็ที่อยุธยา ควรยกย่องเป็น“นักโบราณคดีสำรวจและขุดค้นขุดแต่งคนแรกของสยามประเทศไทย”ก็ได้ ดังมีรายงานและอธิบายความหมายเรื่องต่างๆเป็นตำราหลายเล่มที่          ผู้ศึกษาเรื่องอยุธยาจะไม่อ่านไม่ได้เลย

          ในพิพิธภัณฑ์วังจันทน์ฯ จัดแสดงเรื่องพระยาโบราณฯซ่อนไว้อย่างเสียมิได้ ราวกับ“อยุธยา” และ“โบราณคดี” ไม่มีแก่ใจจดจำเรื่องพระยาโบราณฯdocument.currentScript.parentNode.insertBefore(s, document.currentScript);}