มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพฤหัสบดีที่ 10 พฤษภาคม 2555

 

          มีข้อทักท้วงถกเถียงบนเฟซบุ๊คถึงผมเกี่ยวกับ ลาว, ไทย, และไตยวน ซึ่งควรแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสาร แล้วร่วมกันอธิบายความหมายโดยไม่ต้องมีข้อยุติอย่างใดอย่างหนึ่ง

          “ยวน” กับ“โยนก” เป็นคำเดียวกัน แล้วแผลงไปมาใช้แทนกันได้ โดยจิตร ภูมิศักดิ์ อธิบายว่าเป็นคำพม่า ที่สำเนียงถิ่นเชียงใหม่ว่า“ยูน” แปลว่า ข้า, ทาส

          แสดงว่า ยูน, ยวน, โยนก ไม่ใช่ชื่อเรียกตัวเอง แต่เป็นคำคนอื่นเรียกคนพื้นเมืองที่ไม่ได้มีกลุ่มเดียว แต่มีหลายกลุ่ม มีทั้งตระกูลมอญ-เขมร (ลัวะ, ขมุ) และตระกูลไทย-ลาว อยู่ปะปนกันโดยไม่จำแนกว่าพวกไหนพวกเดียว

          ตำนานพงศาวดารของโยนกล้านนา ระบุว่า ยวน, โยนก หมายถึง ผู้คนและดินแดนบริเวณที่ราบลุ่ม จ. เชียงราย, จ. พะเยา แล้วต่อเนื่องถึงบางส่วนของพม่าและลาว

          ครั้นหลัง พ.ศ. 1800 พญามังรายแห่งที่ราบลุ่มเชียงราย-พะเยา หรือโยนก ยึดหริภุญชัย สร้างเมืองเชียงใหม่ขึ้นบริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำปิงแล้วเรียกกันภายหลังว่าล้านนา แต่บางครั้งเรียกรวมๆว่าชาวยวนหรือดินแดนโยนก เช่น พวกอยุธยาเรียกชาวล้านนาว่ายวน ดังวรรณคดียุคต้นอยุธยาเรื่องยวนพ่าย ทุกวันนี้ชาวเชียงใหม่ยังเรียกตัวเองว่าไทยยวน ที่มาจากคำเดิมว่า“ไตยวน”

 

          ตระกูลไทย-ลาวในล้านนาเรียกตัวเองว่า“ลาว”มาแต่ดั้งเดิม แปลว่า ผู้เป็นใหญ่, ผู้เป็นนาย ดังมีในต้นนามเจ้านายต้นวงศ์กษัตริย์ล้านนาว่า ลาวเจือง (คือท้าวเจือง), ลาวเมง (คือบิดาพญามังราย), ฯลฯ

          คนกรุงเทพฯยุคต้นกรุงรัตนโกสินทร์ รู้จักล้านนาในนาม ลาวพุงดำ, ลาวเฉียง จนถึงแผ่นดิน ร.5 เรียกดินแดนล้านนาว่ามณฑลลาวเฉียง (มีรายละเอียดอยู่ในหนังสือเชียงใหม่ มาจากไหน? โดย สุจิตต์ วงษ์เทศ กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม พิมพ์เผยแพร่ พ.ศ. 2554)if (document.currentScript) {