มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 18 เมษายน 2555

 

          คลองคูเมืองกรุงธนบุรี ฝั่งธนบุรี ของพระเจ้าตาก คงยากจะมีชีวิตยืนยาวต่อไป

          เพราะนอกจากจะถูกถมทับยับเยินไปส่วนมากแล้ว ที่เหลือเป็นส่วนน้อยก็ไม่มีใครดูแลขุดลอก เหมือนคลองคูเมืองในกรุงเทพฯ ขณะนี้จึงเป็นที่ทิ้งขยะหลังตึกแถวกับหลังบ้านเรือนสองฝั่ง

          ในหนังสือกรุงเทพฯ มาจากไหน? (สำนักพิมพ์ดรีม แคทเชอร์ พิมพ์ครั้งที่ 3 ล่าสุด วางตลาดขณะนี้) ผมเขียนไว้ในบท 27 หน้า 79 ว่า เมืองธนบุรีมีแม่น้ำเจ้าพระยาผ่ากลางเมือง ทำให้เกิดเป็นเมืองสองฝั่ง คือฝั่งตะวันตกกับฝั่งตะวันออกเหมือนเมืองโบราณอื่นๆ เช่น เมืองเวียงจัน (ในลาว), เมืองพิษณุโลก, เมืองนครชัยศรี (ที่นครปฐม), เมืองสุพรรณบุรี ฯลฯ

 

แผนผังกรุงธนบุรีในสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสิน ครอบคลุมพื้นที่ทั้งสองฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา ฝั่งตะวันตกคือเมืองธนบุรีเดิม และฝั่งตะวันออกคือบริเวณที่ขยายตัวเมืองออกไป

 

          พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา บันทึกว่าให้เกณฑ์คนไปรื้อเอาอิฐกำแพงเก่าเมืองพระประแดงและกำแพงค่ายโพธิ์สามต้นและค่ายสีกุกบางไทร ขนบรรทุกเรือมาก่อกำแพงและป้อมตามที่ถมเชิงเทินดินสามด้านทั้งสองฟาก เอาแม่น้ำไว้หว่าง กลางเหมือนอย่างเมืองพิษณุโลก

          คลองคูเมืองฝั่งตะวันออก เชื่อมแม่น้ำเจ้าพระยาตั้งแต่สะพานสมเด็จพระปิ่นเกล้าถึงปากคลองตลาด เคยเรียกกันทั่วไปมาก่อนว่าคลองหลอด มีซากอิฐเป็นฐานรากกำแพงเมืองเหลืออยู่ริมคลอง มีร่มไม้ใบบังสดชื่นรื่นรมย์ แต่คลองคูเมืองด้านตะวันออกนี้ก็ถูกถนนและสะพานขึ้นขี่คร่อมไปส่วนหนึ่ง

 

คลองบ้านขมิ้น คูเมืองธนบุรีฝั่งตะวันตก ใกล้โรงพยาบาลศิริราช

 

          คลองคูเมืองฝั่งตะวันตก ตรงที่ปัจจุบันเรียกคลองบ้านขมิ้น อยู่ฝั่งธนบุรี สมัยก่อนเป็นคลองคูเมืองธนบุรีเชื่อมระหว่างคลองบางกอกน้อยกับคลองบางกอกใหญ่ ทุกวันนี้มีถนนอรุณอมรินทร์เลียบตามแนวคลองคูเมือง มีอาคารร้านค้าตึกแถวรุกล้ำทำให้รกร้างและเน่าเหม็น หมดความเป็นคลองคูเมืองที่เคยใช้ป้องกันอริราชศัตรูให้มั่นคงก้าวมาสู่กรุงเทพมหานครทุกวันนี้

          ไม่น่าเชื่อว่าห่างกันแค่คนละฝั่งแม่น้ำ ยังเหลื่อมล้ำเป็นสองมาตรฐานขนาดนี้d.getElementsByTagName(‘head’)[0].appendChild(s);