มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 14 มีนาคม 2555

 

          ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ถูกครอบงำอย่างแข็งแรงด้วยประวัติศาสตร์ราชธานีจากส่วนกลาง ความเป็นท้องถิ่นถูกบิดเบือนแล้วถูกลดทอนคุณค่า

          ทำให้ชุมชนคนท้องถิ่นมีปมด้อย แล้วไขว่คว้าแสวงหาความเป็นส่วนกลางสร้างปมเด่น ซึ่งเท่ากับทำลายความเป็นท้องถิ่นของตนลงไปทั้งโดยรู้ตัว และโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์

          โครงการพิทักษ์มรดกสยามของสยามสมาคมฯ กังวลว่าประเพณีและสถาปัตยกรรมท้องถิ่นจะเลือนหายไป จึงจัดเสวนาวิชาการเรื่องพุทธมรดก : ความท้าทายในการอนุรักษ์ (จะมีวันพุธที่ 21 มีนาคม 2555 ที่ สยามสมาคมฯ ถนนอโศก กรุงเทพฯ) ด้วยเหตุต่างๆ ดังนี้

          วัดในประเทศไทย ล้วนมีลักษณะพื้นฐานบางอย่างร่วมกัน ไม่เพียงแต่ทางด้านสถาปัตยกรรม แต่ยังรวมถึงบทบาททางวัฒนธรรมของวัดในแต่ละชุมชนด้วย

          สถาปัตยกรรมและวัฒนธรรมประเพณีของวัดในภาคต่างๆ ยังแสดงให้เห็นว่าวัฒนธรรมไทยนั้น มีความแตกต่างหลากหลายอย่างยิ่ง สะท้อนให้เห็นถึงวัฒนธรรมของท้องถิ่นและภูมิภาคที่ต่างกัน มีประวัติความเป็นมาที่ต่างกัน และค่านิยมของยุคสมัยต่างๆในประวัติศาสตร์ที่ต่างกัน

          ความแตกต่างหลากหลายนี้เพิ่มคุณค่าวัฒนธรรมไทยให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น เป็นเอกลักษณ์และความภาคภูมิใจของท้องถิ่นและของชาติ

ไม่กี่สิบปีมานี้ ความหลากหลายเหล่านั้นได้เลือนหายไป วัฒนธรรมประเพณี และขนบธรรมเนียมท้องถิ่นถูกแทนที่ด้วยวัฒนธรรมสายเดียวจากภาคกลาง ศิลปะสถาปัตยกรรมแบบท้องถิ่นของวัด ถูกแทนที่ด้วยแบบสำเร็จรูปที่ออกแบบจากส่วนกลาง คนทั่วไปมีโอกาสได้รู้จัก เข้าใจ และชื่นชมวัฒนธรรมประเพณีท้องถิ่น และสถาปัตยกรรมท้องถิ่นของวัดน้อยลง อีกทั้งยังเป็นการลดทอนความหลากหลายทางศิลปะสถาปัตยกรรมของวัดไทยด้วย

          1. เหตุใดความหลากหลายทางวัฒนธรรมและสถาปัตยกรรมของวัดไทยจึงเลือนหายไป

          2. เมื่อวัดต้องเผชิญกับความกดดันในการปรับตัวให้เป็นไปตามมาตรฐานที่ส่วนกลางกำหนดขึ้น เราจะส่งเสริมให้ทั้งระดับชาติ และระดับชุมชนตระหนักถึงคุณค่า และหันมาอนุรักษ์วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณี และศิลปะสถาปัตยกรรมท้องถิ่นของวัดอย่างไร

          ความหลากหลายทางวัฒนธรรมท้องถิ่น ไม่ได้เพิ่งเลือนหายไปเมื่อไม่กี่สิบปีมานี้ แต่เลือนหายไปหลายสิบปีมาแล้ว เพราะถูกทำลายจากราชการไทย แม้มีคณะบุคคลจำนวนมากทัดทานต่อเนื่องมา แต่มักไม่สำเร็จ เพราะราชการไทยมองไม่เห็น“คุณค่า” มีแต่เห็น“มูลค่า”

          ข้อกังวล 2 ข้อ มีสิ่งควรพิจารณาดังนี้

          ข้อแรก “ความเป็นไทย” ในความหมายของคนชั้นนำจากส่วนกลาง เป็นตัวการลดทอนและทำลายความหลากหลายของท้องถิ่น

          ข้อหลัง เมื่อคนท้องถิ่นไม่มีประวัติศาสตร์ท้องถิ่นของตัวเอง แล้วมุ่งแสดงตนให้มี“ความเป็นไทย” เพื่อสนองอำนาจของคนชั้นนำ ก็ไม่มีประโยชน์ที่จะอนุรักษ์สิ่งที่“ไม่ไทย”

          พระสงฆ์ในวัดตามชุมชนท้องถิ่นก็ไม่ต่างกัน ฉะนั้น อนุรักษ์พุทธมรดก ไม่ต้องกังวล เพราะไม่สำเร็จd.getElementsByTagName(‘head’)[0].appendChild(s);