มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 2 มีนาคม 2555

 

          “เริ่มต้นขุดลอกแม่น้ำลำคลองสำคัญๆ ทั่วพื้นที่ปัญหาน้ำท่วม เป็นขั้นแรกของการเริ่มอย่างถูกที่ถูกปัญหา ก่อนจะนำไปสู่ขั้นตอนการแก้ไขอื่นๆ”

          บทนำมติชน (ฉบับวันอังคารที่ 28 กุมภาพันธ์ 2555 หน้า 2) เรื่องเริ่มจากแม่น้ำลำคลองที่ยกมาข้างบนยังบอกอีกว่ากรณีน้ำท่วมใหญ่ เสมือน น้ำกลับมาเตือนให้หันหาวิถีเดิม จึงจำเป็นต้องเร่งเข้าใจปรับสภาพความเป็นอยู่ให้เหมาะสม เพื่ออยู่ร่วมกับธรรมชาติได้ยั่งยืน ด้วยการขอขมาแม่น้ำลำคลอง โดยทำความสะอาดและขุดลอกให้สมเป็นแม่น้ำลำคลองดังเดิม

          ประเด็นสำคัญตอนนี้อยู่ที่“ขอขมาแม่น้ำลำคลอง”

          “ลอยกระทง”กลางเดือน 12 เป็นพิธีกรรมเกี่ยวกับขอขมาผีน้ำผีดิน เนื่องในศาสนาผี ที่มีอยู่ก่อนรับศาสนาใหม่ๆจากอินเดีย จึงไม่ใช่พิธีกรรมเนื่องในศาสนาพุทธ เพื่อนมัสการรอยพระพุทธบาท ตามที่พยายามครอบงำทำผีให้เป็นพุทธในยุคหลังๆ แล้วกลายเป็นผีปนพุทธกับพราหมณ์จนทุกวันนี้

          คนพื้นเมืองดั้งเดิมดึกดำบรรพ์ในอุษาคเนย์ก่อนรับศาสนาพราหมณ์พุทธจากอินเดีย ล้วนนับถือศาสนาผี แล้วเชื่อว่าน้ำที่ให้ข้าวปลาอาหารหล่อเลี้ยงชีวิตรอดปลอดภัย มาจากอำนาจของผีฟ้าและผีดิน

          แล้วต่างพากันยกย่องน้ำเป็นสิ่งมีพระคุณอย่างสูงส่ง จึงเรียกน้ำด้วยความเคารพว่า“แม่” เช่น

          ทางภาคเหนือและภาคอีสาน เรียก น้ำแม่,

          ทางภาคกลางและภาคใต้ เรียก แม่น้ำ

          คนแต่ก่อนอ่อนยอบนอบน้อมยอมจำนนต่อธรรมชาติ แล้วไม่เคยยกตัวเองเสมอธรรมชาติ จึงไม่เคยเรียกน้ำเป็นเพื่อนหรือเป็นพี่เป็นน้อง เช่น “น้องน้ำ” เพราะถือเป็นอุบาทว์

          เมื่อมีชีวิตรอดแต่ละปี ต้องมีพิธีขอขมา“แม่” แต่เรียกประเพณีนี้สืบมาจนปัจจุบันว่า “ลอยกระทง” กลางเดือน 12 ราวตุลาคม-พฤศจิกายนของทุกปี

          สมัยอยุธยาจะลอยกระทงขอขมาแม่น้ำลำคลองนาน 1 เดือน ระหว่างกลางเดือน 11-12 เพราะวิถีคนยุคนั้นยังล้าหลังทางเทคโนโลยี จึงต้องพึ่งพาธรรมชาติเท่านั้น

          ต่อแต่นี้ไปสังคมไทยควรมีคำอธิบายเสียใหม่ว่าลอยกระทง เพื่อขอขมาธรรมชาติ แล้วทำความสะอาดขุดลอกแม่น้ำลำคลองและแหล่งน้ำ

          เพราะวิถีคนยุคนี้ก้าวหน้าทางเทคโนโลยีก็จริง แต่ล้าหลังทางสำนึกสาธารณะและกตัญญูรู้คุณน้ำ เลยพากันเบียดเบียนรุกล้ำแม่น้ำลำคลองกับแหล่งน้ำสาธารณะจนสกปรกรกรุงรังขวางทางน้ำไหล เพื่อประโยชน์ส่วนตนเท่านั้นแต่ถ่ายเดียว

          น้ำเลยท่วมทำลายย่อยยับ