มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 17 กุมภาพันธ์ 2555

 

          แผนเฉพาะหน้าระยะสั้นๆเพื่อรับมือและจัดการน้ำ เป็นภาระเร่งด่วนที่รัฐบาลต้องสร้างภาพให้นานาชาติมั่นใจ

          ส่วนแผนระยะยาวยังไม่เห็น หรือกำลังทำบ้างแล้ว แต่ยังไม่บอกก็ได้

          แผนรับมือและจัดการน้ำระยะยาว ต้องเข้าถึงเรื่องราวทางภูมิสังคมวัฒนธรรมที่มีภูมิประวัติศาสตร์โบราณคดีรวมอยู่ด้วยกัน กระทรวงศึกษาฯและกระทรวงวัฒนธรรม ต้องทำหน้าที่แบ่งปันเผยแพร่ข้อมูลความรู้เหล่านี้ เช่น

          สมัยโบราณ แม่น้ำลำคลองและทะเลสมุทรเป็นแหล่งกำเนิดข้าวปลาอาหาร และเป็นเส้นทางคมนาคมการค้าที่สร้างเครือข่ายและเครือญาติทางการเมืองการปกครอง

          ภาคกลางมีแม่น้ำเจ้าพระยาและอ่าวไทยเป็นแกนกลาง แล้วแบ่งออกเป็น 2 บริเวณ คือ ตอนบน กับตอนล่าง

          ภาคกลางตอนล่าง เป็นวัฒนธรรมกรุงศรีอยุธยา แบ่งเป็น 2 ฟากฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา และอ่าวไทย คือ ฟากตะวันตกและฟากตะวันออก

          ฟากตะวันตก ทางลุ่มน้ำแม่กลอง-ท่าจีน เชื่อมโยงถึงอ่าวเมาะตะมะ ทะเลอันดามันกับฝั่งทะเลอ่าวไทยด้านตะวันตก มีจังหวัดต่างๆ คือ อุทัยธานี, กาญจนบุรี, สุพรรณบุรี, สิงห์บุรี, นครปฐม, ราชบุรี, สมุทรสงคราม, เพชรบุรี, ประจวบคีรีขันธ์

          ฟากตะวันออก ทางลุ่มน้ำลพบุรี-ป่าสักถึงลุ่มน้ำบางปะกง และดินแดนชายฝั่งทะเลอ่าวไทยด้านตะวันออก ตั้งแต่ลพบุรี, สิงห์บุรี, อ่างทอง, อยุธยา, นนทบุรี, กรุงเทพฯ, นครนายก, ปราจีนบุรี, สระแก้ว, ฉะเชิงเทรา, ชลบุรี, ระยอง, จันทบุรี, ตราด

          ภาคกลางตอนบน เป็นวัฒนธรรมสุโขทัย อยู่ลุ่มน้ำป่าสัก-น่าน-ยม-ปิง(วัง) ทางเหนือสุดอยู่อุตรดิตถ์ ทางใต้สุดอยู่นครสวรรค์ ดินแดนภายในมีตาก, กำแพงเพชร, พิษณุโลก, พิจิตร, เพชรบูรณ์

          แต่ทางการเรียกภาคกลางตอนบนว่า ภาคเหนือตอนล่าง ทำให้ไขว้เขวทั้งในแง่ภูมิประเทศและในแง่ประวัติศาสตร์สังคมวัฒนธรรม

          เอกสารโบราณเรียกบริเวณภาคเหนือ (ต้นน้ำปิง, วัง, ยม, น่าน ที่ไหลลงมาเป็นเจ้าพระยา) อย่างรวมๆว่า ล้านนา ถึงสมัยรัชกาลที่ 5 เรียก มณฑลพายัพ แต่ชื่อ “เมืองเหนือ” เป็นคำของชาวกรุงศรีอยุธยาเรียกดินแดนกรุงสุโขทัย หมายถึงเขตรัฐสุโขทัยที่อยู่ “เหนือ”รัฐอยุธยา คือบริเวณลุ่มน้ำป่าสัก-น่าน-ยม-ปิง(วัง) มีขอบเขตเหนือสุดที่จังหวัดตากและอุตรดิตถ์ ทางใต้สุดที่นครสวรรค์

          ฉะนั้น “เมืองเหนือ” จึงไม่ใช่ล้านนาและไม่ใช่ภาคเหนือ จะเรียกภาคเหนือตอนล่างได้ยังไง?

          รัฐอโยธยา-ละโว้ จัดตั้งเครือญาติ“เมืองเหนือ” คือรัฐสุโขทัยขึ้นมาเพื่อเป็นศูนย์รวบรวมทรัพยากรจากดินแดนภายในลงไปเป็นสินค้าส่งขายกับนานาชาติ โดยใช้แม่น้ำลำคลองเป็นเส้นทางขนถ่ายสิ่งของสินค้าออกทะเลสมุทร

          เหตุนี้เองบางช่วงเวลาจึงมีเจ้านายจากรัฐอโยธยา-ละโว้(อยุธยา) ขึ้นไปครองรัฐสุโขทัย และเจ้านายเชื้อสายรัฐสุโขทัยมาครองรัฐอยุธยา เช่น สมเด็จพระมหาธรรมราชา ฯลฯ

          แต่ลักษณะความสัมพันธ์อย่างนี้ ไม่มีกับล้านนาที่เป็นรัฐเอกเทศ เชื่อมโยงกับบ้านเมืองทางลุ่มน้ำสาละวิน, อิรวดี และแม่น้ำโขง

          จะเข้าถึงและเข้าใจภูมิสังคมวัฒนธรรมได้ดี ต้องมีแผนที่ประกอบด้วย โดยเฉพาะหนังสือเล่มล่าสุดคือ ประมวลแผนที่ : ประวัติศาสตร์-ภูมิศาสตร์-การเมือง กับลัทธิอาณานิคมในอาเซียน-อุษาคเนย์ โดย ชาญวิทย์ เกษตรศิริ บรรณาธิการ (พิมพ์ครั้งแรก มกราคม 2555) ต้องหาไว้อ่านประจำตัว}