มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 29 กุมภาพันธ์ 2555
มโหสถศาลา เป็นศาลาสั่งสมจินตนาการ เพื่อสร้างสรรค์ศรีมโหสถ
ตั้งอยู่ริมถนนสุวินทวงศ์ ตรงข้ามโรงเรียนศรีมโหสถ บนที่ดินติดห้องสมุดประชาชน“เฉลิมราชกุมารี” ที่ อ. ศรีมโหสถ จ. ปราจีนบุรี
ศาลานี้สร้างเป็นอาคารรูปตัว L เสาสูง มีใต้ถุนทำกิจกรรมได้ และมีบันไดทางขึ้นชั้นบนอยู่ด้านหน้าและด้านข้าง แล้วมีห้องน้ำหลายห้องทั้งชั้นบนและใต้ถุน (เพิ่มเติม…)
ชุมชนคนท้องถิ่น I พุธที่ 29 กุมภาพันธ์ 2555
เรือนอินทร์ หน้าพระลาน
อ.ศรีมโหสถ จ.ปราจีนบุรี ได้ชื่อจาก เมืองมโหสถ เมืองโบราณยุคหลัง พ.ศ. 1000 หรือราว 1,500 ปีมาแล้ว เรียกตามชาดกเรื่องมโหสถ มีรอยพระพุทธบาทคู่ที่สระมรกต แล้วจะมีเทศกาลมาฆปูรมีศรีปราจีน ระหว่างวันที่ 29 กุมภาพันธ์ – 8 มีนาคม 2555
ชื่อเมืองมโหสถ มาจากชาดกเรื่องพระมโหสถ ติดมากับกลุ่มลาวพวนที่เข้ามาตั้งถิ่นฐานบ้านเรือนเมื่อราวรัชกาลที่ 3 แล้วมีคติยกย่องนิทานชาดกมาอธิบายความเป็นมาของชุมชน (เพิ่มเติม…)
ท้องถิ่นมีชุมชน I พุธที่ 29 กุมภาพันธ์ 2555
นาน้อย อ้อยหนู
รอยพระพุทธบาท สระมรกต จ.ปราจีนบุรี
กลุ่มโบราณสถานสระมรกต อยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของเมืองมโหสถ อ.ศรีมโหสถ จ.ปราจีนบุรี เป็นกลุ่มโบราณสถานที่เกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมเขมรโบราณ กำหนดอายุราว พ.ศ. 1400-1800 ประกอบไปด้วย สระมรกต, สระบัวล้า, ศาสนสถานประจำโรงพยาบาล, และร่องรอยของสถูปเก่า ต่อมามีการสร้างวัดขึ้นใหม่ชื่อวัดสระมรกต อยู่ภายในบริเวณนั้น
บริเวณโบราณสถานสระมรกต พบรอยพระพุทธบาทคู่ สลักลึกลงไปในพื้นศิลาแลงธรรมชาติ มีลายสลักธรรมจักรตรงกลางฝ่าพระบาททั้งสองข้างแบบงานช่างอินเดียและลังกา กำหนดอายุราวก่อน พ.ศ. 1500 เมื่อเทียบจากจารึกเนินสระบัว ระบุ พ.ศ. 1484 ตามประวัติว่าพบอยู่ที่สระบัวล้าทางทิศเหนือของสระมรกต มีข้อความที่แต่งขึ้นในลังกา สอดคล้องกับที่งานช่างลังกานิยมสลักรูปพระพุทธบาทคู่
กลางรอยพระบาทมีรูลึก น่าจะเป็นรูสำหรับปักฉัตรเพื่อแสดงฐานันดรของรอยพระบาทนี้มาก่อนที่จะสร้างวิหารทับ และเป็นได้ว่าจะมีสิ่งก่อสร้างแวดล้อมอื่นๆ ด้วยแต่สูญหายไปหมดแล้วตั้งแต่ครั้งปรับมาสร้างวิหารอิฐทับลงไป จากนั้นจึงค่อยปรับเป็นศาสนสถานประจำโรงพยาบาลในช่วงที่พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 แห่งนครธมเรืองอำนาจ (เพิ่มเติม…)
มติชนรายวัน ฉบับประจำวันอังคารที่ 28 กุมภาพันธ์ 2555
สุดใจ กับ สายสมร เป็นชื่อเพลงในตระกูลมโหรีกรุงเก่าแบบ“ร้องเนื้อเต็ม”ยุคพระนารายณ์ฯ 2 เพลง ที่ทูตจากฝรั่งเศสบันทึกโน้ตสากล กำกับด้วยคำร้องภาษาไทย แต่เขียนด้วยอักษรโรมัน
เฉพาะเพลงสายสมร เป็นที่รู้จักกว้างขวางในหมู่ผู้ดีนักค้นคว้าแต่ก่อน แล้วเชื่อกันโดยเดาว่า มี “ทำนองคล้ายเพลงสรรเสริญพระบารมี”มาก เมื่อ พ.ศ. 2484 พระยาอนุมานราชธน จึงมีหนังสือกราบทูลถามเจ้าฟ้านริศฯ มีพิมพ์ในหนังสือบันทึกเรื่องความรู้ต่างๆ (เล่ม 5)
เจ้าฟ้านริศฯ ทรงมีลายพระหัตถ์ประทานเจ้าคุณอนุมาน ว่า“ไม่ใช่เพลงสรรเสริญ” เป็นแค่ร้องรำทำเพลงในกรุงศรีอยุธยาเท่านั้น (เพิ่มเติม…)
ชุมชนคนท้องถิ่น I จันทร์ที่ 27 กุมภาพันธ์ 2555
เรือนอินทร์ หน้าพระลาน
งานเทศกาลมาฆปูรมีศรีปราจีน จะมีระหว่างวันที่ 29 กุมภาพันธ์ – 8 มีนาคม 2555 ณ วัดสระมรกตและโบราณสถานสระมรกต อ.ศรีมโหสถ จ.ปราจีนบุรี
กลุ่มโบราณสถานสระมรกต อยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของเมืองมโหสถ อ.ศรีมโหสถ จ.ปราจีนบุรี ศูนย์กลางรัฐขนาดเล็กบนฝั่งตะวันออกลุ่มเจ้าพระยา อายุราวหลัง พ.ศ. 1000 เครือข่ายต่อเนื่องถึงเมืองพระนครบริเวณทะเลสาบกัมพูชา
โบราณสถานสระมรกต ตั้งชื่อตามสระน้ำขนาดใหญ่ ที่ชาวบ้านเรียก “สระมรกต” เป็นอ่างเก็บน้ำแบบที่เรียกว่า “บาราย” อย่างเขมรโบราณ สัมพันธ์กับงานช่างเขมร และจารึกเขมรที่พบจากกลุ่มโบราณสถานสระมรกตนี้ (เพิ่มเติม…)
มติชนรายวัน ฉบับประจำวันจันทร์ที่ 27 กุมภาพันธ์ 2555
การศึกษาไทยให้ท่องจำแบบเถรวาทไทยท่องบาลี กระทรวงศึกษาธิการจึงมีคำสั่งให้โรงเรียนทั่วประเทศเพิ่มเวลาท่องจำ
เพิ่มชั่วโมงเรียน เพิ่มคุณภาพตรงไหน? โดย สายพิน แก้วงามประเสริฐ (มติชน ฉบับวันอังคารที่ 21 กุมภาพันธ์ 2555 หน้า 6) อธิบายว่า
“จากสถิติขององค์การยูเนสโก พบว่าเด็กไทยที่อยู่ในวัยเดียวกับเด็กต่างชาตินั้น เด็กไทยเรียนมากกว่าชาติใดๆ โดยเฉพาะประเทศที่เจริญแล้ว ล้วนมีจำนวนชั่วโมงเรียนน้อยกว่าเด็กไทยมาก
ในกรณีของประเทศจีนซึ่งพบว่าเป็นประเทศที่เด็กเอาใจใส่ในการเรียนมาก แต่เด็กจีนกลับเรียนมีจำนวนชั่วโมงเรียนน้อยกว่าเด็กไทยหลายร้อยชั่วโมง (เพิ่มเติม…)
มติชนสุดสัปดาห์ ลงฉบับประจำวันศุกร์ที่ 24 กุมภาพันธ์ 2555
หัวโขน ใส่แทนหน้ากาก(ที่มีมาแต่ดั้งเดิม) น่าจะมีขึ้นในยุคต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ราวแผ่นดิน ร.1-3 โดยเฉพาะช่วง ร.2 มีความเคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลงทางการช่างและการละเล่นหลายอย่าง
ต้นแบบหัวโขน มาจากไหน? ไม่พบหลักฐานตรงๆ
แต่น่าเชื่อว่าจะมาจากหัวหุ่น(บางทีเรียกหน้าหุ่น) ที่ ร.2 ทรงแกะไม้รักหน้าสวมชฎาด้วยฝีพระหัตถ์ เป็นพระยารักใหญ่ กับ พระยารักน้อย ซึ่ง“งามไม่มีหน้าพระอื่นเสมอสอง” (สมเด็จฯ เจ้าฟ้านริศ ทูลถวายสมเด็จฯ กรมพระยาดำรง เมื่อวันที่ 19 สิงหาคม 2458 ในสาส์นสมเด็จ เล่ม 1) (เพิ่มเติม…)
มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 24 กุมภาพันธ์ 2555
ผู้บริหาร กทม. (กรุงเทพมหานคร) หลายยุคหลายสมัยสืบมาจนปัจจุบัน รวมถึงคนกรุงเทพฯ ต่างมองระดับปรากฏการณ์ เห็นผู้ค้าหาบเร่-แผงลอยเป็นผู้ร้ายที่เกะกะกีดขวาง แล้วก่อความวุ่นวายรกรุงรังบนถนนหนทาง แล้วเคยคาดว่าผู้ค้าหาบเร่-แผงลอย สักวันหนึ่งจะหมดจาก กทม. ถ้ากวดขันกำราบขับไล่สม่ำเสมอ
จึงสถาปนาเจ้าหน้าที่ขึ้นใน กทม. เพื่อกวดขันกำราบและขับไล่ผู้ค้าหาบเร่-แผงลอย
แต่ทำอย่างไรก็ไม่หมด แล้วผลกลับตรงข้ามคือมีเพิ่มขึ้น เพราะคนทำมาหากินมีมาก ต้องการพื้นที่ทำมาค้าขาย (เพิ่มเติม…)
ชุมชนคนท้องถิ่น I ศุกร์ที่ 24 กุมภาพันธ์ 2555
เรือนอินทร์ หน้าพระลาน
งานมหกรรมโปงลาง แพรวาและงานกาชาด มีระหว่างวันที่ 26 กุมภาพันธ์ - 7 มีนาคม 2555 ณ บริเวณสนามหน้าศาลากลางจังหวัดกาฬสินธุ์, สนามหน้าศาลจังหวัดกาฬสินธุ์ และสนามหน้าตำรวจภูธรจังหวัดกาฬสินธุ์
โปงลาง บางแห่งเรียก หมากกลิ้งกล่อม หมากเตอะเติน ทำจากท่อนไม้ร้อยติดกันเป็นผืนแขวนกับเสาหรือราง ใช้ไม้ตีเป็นทำนอง
โปงลาง ถูกประดิษฐ์ขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2505 โดยนายเปลื้อง ฉายรัศมี พัฒนามาจาก “เกราะลอ” หรือ “ขอลอ” คือกระบอกไม้ไผ่หลายลำไล่ขนาดร้อยเถาวัลย์แขวนตีเป็นทำนอง ต่อมาจึงปรับปรุงใช้ไม้เนื้อแข็งให้เสียงดังกังวานขึ้น และปรับให้มีจำนวนลูกและเสียงเพิ่มขึ้น แล้วเล่นรวมกับเครื่องดนตรีอีสานชนิดอื่น (เพิ่มเติม…)