มติชนรายวัน ฉบับประจำวันอังคารที่ 17 มกราคม 2555

 

          คุณขรรค์ชัย บุนปาน บอกว่าทาง จ. สุพรรณบุรี จะปรับปรุงขุดลอกแม่น้ำท่าว้าให้น้ำไหลสะดวกและสะอาด เสมือน“แก้มลิง”ในฤดูน้ำหลาก

          แม่น้ำท่าว้า ร.5 ทรงมีพระราชหัตถเลขาเป็นองค์แรก คราวเสด็จประพาสลำน้ำมะขามเฒ่า พ.ศ. 2451 ว่าเป็น “ลำน้ำเก่า” ต่อลงมาจากแม่น้ำสะแกกรัง จ. อุทัยธานี ทรงระบุเส้นทางจากเหนือลงใต้ ผ่านบ้านเมืองต่างๆ ว่า

          “แม่น้ำที่ต่อสะแกกรังอยู่ที่วัดท่าในลำน้ำสะแกกรังแล้วมาท่าหลวง กะทงหนองบัว ถึงลำน้ำมะขามเฒ่า —– เลี้ยวไปทางบ้านเชี่ยนถึงฉวากแล้วกำมะเชี่ยนมาออกที่กะเสียวแล้วไปทางลาดปลาเค้า ท่าตาจาง ท่าระกำ หนองตับเตี่ยว หนองสาหร่าย สีสระ เขาดิน บางกุ้ง วัดหน้าพระธาตุ ศาลาขาว สวนแตง กระจันยี่แส ยุ้งทลาย หางตลาด ตอตัน รางกะดี สระยายโสม สระกะพังลาน ศรีสำราญ หวายสอ ดอนมะนาว ลำอ้ายเสา หูช้าง กำแพงแสน สามแก้ว ห้วยขวาง ห้วยพระ ตะก้อง อุไทย ดุมหัก ทุ่งน้อย ห้วยจระเข้ พระปฐมเจดีย์ ลำน้ำที่ไปทางตะวันตกในลำน้ำสุพรรณนี้เข้าไปก็คือทางเมืองเก่าของสุพรรณที่เรียกว่าเมืองอู่ทอง อยู่ทิศตะวันตกเฉียงใต้ของเมืองสุพรรณเดี๋ยวนี้”

          อาจารย์มานิต วัลลิโภดม อดีตนักปราชญ์กรมศิลปากร เขียนอธิบายไว้ในหนังสือโบราณวิทยาเรื่องเมืองอู่ทอง พ.ศ. 2509 ว่า

          แม่น้ำท่าว้า เป็น “ลำน้ำเก่า” คือ แม่น้ำสุพรรณบุรีสายเก่า

          ต้นแม่น้ำท่าว้าอยู่เขตติดต่อระหว่าง อ. เดิมบางนางบวช กับ อ. สามชุก มีร่องรอยเก่าให้เห็นชัดเจนว่าแม่น้ำมะขามเฒ่า (ต้นแม่น้ำสุพรรณบุรี)  ไหลจาก อ. วัดสิงห์ จ. ชัยนาท ลงมาถึงเดิมบาง-สามชุก ผ่านบ้านท่าคอย จะรวมเป็นลำเดียวกับแม่น้ำท่าว้า (แต่เรียกแม่น้ำท่าคอย) ลงไปทาง อ. ศรีประจันต์

 

แม่น้ำท่าว้า ไหลผ่านบ้านท่าคอย (เรียกแม่น้ำท่าคอย) ต. บางงาม อ. ศรีประจันต์ จ. สุพรรณบุรี

แม่น้ำท่าว้า บริเวณบ้านท่าเสด็จ ต. สระแก้ว อ. เมือง จ. สุพรรณบุรี

 

          แล้วไหลผ่านวัดพระธาตุ ศาลาขาว ที่สวนแตง อ. เมือง ชาวบ้านเรียกคลองสวนแตง

          แล้วไหลลงไปบรรจบแม่น้ำจรเข้สามพัน ที่บ้านไผ่หงอย อ. อู่ทอง จนไปถึงตลาดบางลี่ อ. สองพี่น้อง ออกปากคลองบางสามลงแม่น้ำท่าจีน ผ่านนครปฐม ออกอ่าวไทยที่สมุทรสาคร

          “ท่าว้า” คืออะไร? มาจากไหน? หมายถึงอะไร? ยังหาคำอธิบายจากผู้รู้ไม่ได้

          จะขอเดาเป็นเบื้องต้นว่ามาจากคำเต็มว่า “ท่าละว้า” เพราะมีพวกละว้า (ตระกูลมอญ-เขมร ทางเหนือเรียก ลัวะ) ตั้งหลักแหล่งอยู่บริเวณนั้นจนถึงสมัย ร.3 ยังมีพยานอยู่ในโคลงนิราศสุพรรณ ของสุนทรภู่ พรรณนาถึงละว้ากับกะเหรี่ยง

          คณะทำงาน “สุวรรณภูมิศึกษา” ของ จ. สุพรรณบุรี น่าจะมีคำอธิบายแบ่งปันความรู้แหล่งน้ำลำคลองและชื่อบ้านนามเมืองอย่างสม่ำเสมอด้วย ไม่ควรปล่อยให้มีแต่ข่าวหมกมุ่นเรื่องเครื่องรางของขลังอย่างเดียว}