Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันจันทร์ที่ 26 ธันวาคม 2554

 

          ขรรค์ชัย บุนปาน ผูกคำคล้องจองส่งสัมผัสร่ายเมื่อหลายปีมาแล้วว่า “แบ่งปันความรู้ เชิดชูศาสนา พัฒนาแหล่งน้ำลำคลอง”

          ถ้าใช้ “แม่น้ำลำคลอง” ตามเคยปาก ก็จะกินความแคบไป เลยใช้ “แหล่งน้ำลำคลอง” เพราะแหล่งน้ำมีความหมายกว้างถึงห้วยหนองบึงบางบุ่งทามแม่น้ำลำธาร ทั้งโดยธรรมชาติและที่คนทำขึ้นใหม่

          คลอง เป็นคำที่มีรากจากภาษามอญว่า “คฺลงฺ” อ่าน “โกล้ง” แปลว่า ทาง, เส้นทางคมนาคม

          แล้วเพี้ยนรูปเพี้ยนเสียงไปหลายอย่าง เช่น

          ของ, โขง เป็นชื่อแม่น้ำของ (ในลาว), แม่น้ำโขง (ในไทย)

          คง เป็นชื่อที่พวกลาวเรียกแม่น้ำคง (ในพม่า) แต่พม่าเรียกแม่น้ำสาละวิน

          กลอง เป็นชื่อแม่น้ำแม่กลอง ไหลผ่านกาญจนบุรี, ราชบุรี, สมุทรสงคราม

          ทั้งหมดนั้นผมเคยเขียนอธิบายรายละเอียดไว้ในคำนำเสนอหนังสือมหากาพย์ของอุษาคเนย์ ท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง วีรบุรุษสองฝั่งโขง พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2538

          แล้วขอเพิ่มเติมตรงนี้ วลีอีสานว่า “ฮีต 12 คอง 14” คำว่า คอง ก็น่าจะเพี้ยนจาก คลอง หมายถึง วิถี หรือ แนวทาง

          แหล่งน้ำ ควรมีป้ายบอกชื่อที่ถูกต้องทุกแห่ง เพื่อความรู้และความรักแหล่งน้ำ

          ถ้ามีแผนที่, แผนผัง, ข้อความเกี่ยวข้องอย่างสั้นๆ ง่ายๆ กำกับไว้ด้วยจะยิ่งดีมาก เช่น ขนาดกว้าง, ยาว, ลึก, ฯลฯ  แต่ที่เป็นทางน้ำควรบอกต้นน้ำ-ปลายน้ำ, ความยาวเท่าไหร่? จากไหน? ถึงไหน?

          ข้อความเหล่านี้เมื่อมีไว้ให้คนผ่านไปมาเห็นและอ่าน ย่อมได้ความรู้เกี่ยวกับแหล่งน้ำ เท่ากับกระตุ้นให้มีความรักต่อแหล่งน้ำนั้นๆ ขณะเดียวกันก็ได้อ่านตามอัธยาศัย ไม่ลืมหนังสือ เพราะได้ทบทวนเป็นธรรมชาติสม่ำเสมอ

 

ป้ายแหล่งน้ำ เมื่อ พ.ศ. 2553 คลองหลวงณรงค์ มีป้ายตรงกลางสะพาน เขตหนองจอก กทม.

ป้ายแหล่งน้ำ เมื่อ พ.ศ. 2553 คลองบางแก้ว มีป้ายอยู่เชิงสะพาน ถนนสายเอเชีย อ. เมือง จ. อ่างทอง

ป้ายแหล่งน้ำ เมื่อ พ.ศ. 2553 คลองบางแก้ว มีป้ายอยู่เชิงสะพาน ถนนสายเอเชีย อ. เมือง จ. อ่างทอง

ป้ายแหล่งน้ำ เมื่อ พ.ศ. 2553 คลองสองพี่น้อง มีป้ายอยู่เชิงสะพาน แต่ต้นไม้ขึ้นคลุมหมดจนมองไม่เห็น ต้องมุดเข้าไปถึงเห็นป้ายชื่อคลองสองพี่น้อง ที่ อ. สองพี่น้อง จ. สุพรรณบุรี

 

          ป้ายบอกชื่อแหล่งน้ำตามท้องถิ่นต่างๆ ทั่วประเทศไทยทุกวันนี้ มีไม่ครบทุกแห่ง ที่มีเป็นส่วนน้อย ส่วนมากไม่มี หรือเคยมีแต่ชำรุดหายไปนานแล้ว ควรทำให้มีขึ้นทุกแห่งด้วยป้ายแบบใหม่แทนป้ายแบบเก่า

          ป้ายแบบเก่า ขนาดเล็ก ตัวอักษรดำบนพื้นขาว มีเสาปักริมถนน เชิงสะพานข้ามแหล่งน้ำนั้นๆ คนทั่วไปนั่งรถผ่านอ่านไม่ทัน มองไม่เห็น

          ป้ายแบบใหม่ ขนาดใหญ่ ตัวอักษรขาวบนพื้นเขียว มีเสาปักริมถนน เชิงสะพานบ้าง กลางสะพานบ้าง มองเห็นถนัด อ่านสะดวก

          แหล่งน้ำมีคำเรียกหลายอย่างต่างกันไปตามแต่ละท้องถิ่น กับแต่ละภูมิภาค เช่น  แม่น้ำ, น้ำแม่, คลอง, หนอง, บึง, บุ่ง, ทาม, ลำราง, ลำธาร, ละหาน, ห้วย, ลุ่ม, ลาด, ฯลฯ แล้วตามด้วยชื่อเฉพาะประจำถิ่นนั้นๆ เช่น แม่น้ำเจ้าพระยา, น้ำแม่ปิง, คลองแสนแสบ, หนองหาน, บึงบอระเพ็ด, ฯลฯ

          ข้อความและรูปประกอบเรื่องป้ายแหล่งน้ำ ผมเคยเขียนลงพิมพ์ในมติชน ตั้งแต่วันที่ 9 มกราคม 2553 แต่ไม่ได้ผล