Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 2 ธันวาคม 2554

 

          หลังน้ำลดจากเกาะเมือง มีกลุ่มอาสาสมัครจากรัฐและเอกชนไปบำเพ็ญประโยชน์ทำความสะอาดโบราณสถานอยุธยามรดกโลกหลายกลุ่ม ผมไปเดินหลบมุมดินแฉะๆ อยู่ในวัดมหาธาตุ แดดร้อนอ้าว

          วัดมหาธาตุ อยู่กลางเกาะเมืองอยุธยา มีพระปรางค์เป็นประธานของวัด และทั้งวัดเป็น “ศรี” หรือหลักของเมือง (ยุคอยุธยาไม่มีคติหลักเมือง เพราะเพิ่งเริ่มมีหลักเมืองสมัย ร.4)

          พระปรางค์วัดมหาธาตุ มีกำแพงแก้วล้อมรอบ เป็นพระปรางค์ในวัฒนธรรมขอม (เขมร) สร้างขึ้นก่อนยุคอยุธยา เป็นพยานหลักฐานอย่างหนึ่งยืนยันว่าอยุธยาสืบมาจากทวารวดี ตั้งแต่หลัง พ.ศ. 1600 ไม่ได้เพิ่งมีขึ้นเมื่อ พ.ศ. 1893

          นอกกำแพงด้านทิศใต้เป็นลานกว้าง หน้าติดถนน หลังติดบึงพระราม มีซุ้มขายของที่ระลึก, ที่ขายบัตรเข้าชม, ลานจอดรถ, ห้องน้ำ, ฯลฯ

          รถบัสนักท่องเที่ยวและรถทั่วไปเข้าจอดลานกว้างนอกกำแพงแก้วด้านนี้ แล้วให้นักท่องเที่ยวเดินเข้าไปดูซากวัดมหาธาตุอย่างทะลุทะลวงทุกซอกทุกมุม จะทอดน่องท่องเที่ยว หรือจะปีนป่ายย้ายท่าเหยียบย่ำอิฐหักกากปูนอย่างไรก็ได้

          แม้บางแห่งมีป้ายบอกว่า “ห้าม” ป่ายปีน ก็มิได้หมายความว่าจะไม่มีนักท่องเที่ยวละเมิดป้ายนั้น

          ดังนั้น จึงเท่ากับอนุญาตให้นักท่องเที่ยวเดินเหยียบย่ำอิฐหักกากปูนโบราณสถาน ให้ผุกร่อนทำลายทีละน้อยทุกวัน ทุกเดือน ทุกปี

          โบราณสถานเกือบทั่วประเทศทำด้วยอิฐ แล้วอิฐทำจากดินเหนียวเผาไฟให้แกร่ง แต่เปราะ เมื่อถูกอากาศชื้นตลอดปีก็หักง่าย เมื่อนานเข้าก็เปื่อยยุ่ยตามธรรมชาติ

          โบราณสถานที่เห็นส่วนมากบูรณะแล้วด้วยการใช้อิฐใหม่เสริมใส่เข้าไปแทนอิฐเก่าเกือบหมดทุกแห่ง เท่ากับดูของใหม่ๆ ในรูปแบบเก่าๆ โดยมีอิฐเก่าๆ แท้ๆ เหลือไม่มากนัก

          ตามหลักการที่ดีและต้องทำเร่งด่วน คือ “ห้าม”นักท่องเที่ยวเดินเข้าวัดมหาธาตุ และวัดอื่นที่สำคัญ เช่น วัดราชบุรณะ, วัดพระศรีสรรเพชญ์, ฯลฯ

          เมื่อไม่ให้เข้าชมภายใน ก็ต้องทำแป้นนั่งร้านเดินหมุนเวียนขึ้นชมจากจุดใดจุดหนึ่ง หรือหลายจุดที่เหมาะสมก็ได้โดยไม่ให้บดบังทัศนียภาพ

 

วัดมหาธาตุ จ. พระนครศรีอยุธยา ภาพถ่ายสมัย ร.5 เห็นพระปรางค์ทั้งองค์ครบสมบูรณ์ถึงยอด (ภาพเก่า อยู่ในหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร)

พระปรางค์ส่วนบนพังลง สมัย ร.6 ปัจจุบันเหลือแต่ส่วนฐาน (ภาพจากหนังสือ มรดกโลกอยุธยา เฉลิมกาญจนาภิเษก กรมศิลปากรจัดพิมพ์ พ.ศ. 2538)


          บริเวณขายของที่ระลึกต้องทำศาลาแหล่งเรียนรู้ง่ายๆ (ทำนองเดียวกับ site museum) อธิบายความเป็นมาของพระปรางค์และวัดมหาธาตุ มีรูปถ่ายและแผนผังพระปรางค์องค์สมบูรณ์ขยายใหญ่ให้เห็นด้วย

          หากทำได้ตามที่ว่ามา หัวใจของอยุธยามรดกโลกจะมีอายุยืนยาวตราบนานเท่านาน นักท่องเที่ยวได้ดูหัวใจมรดกโลกต่อไป ชาวอยุธยาก็ได้ผลพวงจากสิ่งนี้ไม่มีสิ้นสุด

          พระปรางค์วัดมหาธาตุสูงตระหง่านตั้งแต่แรกสร้าง มีรูปถ่ายสมัย ร.5 เป็นพยาน เห็นทั้งองค์ตั้งแต่ฐานถึงยอด ครั้นแผ่นดิน ร.6 ส่วนยอดพังทลายเหลือแต่ส่วนฐานสืบมาจนทุกวันนี้

          ถ้าไม่หาทางป้องกัน อีกไม่นานแม้แต่ฐานก็จะไม่เหลือ