Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันจันทร์ที่ 21 พฤศจิกายน 2554

 

          ไทยเป็นสังคมที่มี “โครงสร้างหละหลวม” หรือที่นักวิชาการพูดเป็นภาษาอังกฤษแบบบ้านๆ ว่า loosely structured

          เป็นข้อเสนอมุมมองของนักวิชาการฝรั่งราว 50-60 ปีมาแล้ว จากนั้นมีข้อเขียนวิพากษ์วิจารณ์เชิงปฏิเสธมากมาย แต่ลงท้ายมักหนีไม่พ้นโครงสร้างหละหลวม

          ผมอ่านอังกฤษไม่กระดิกหู ไม่เคยอ่านหนังสือเล่มจริง ฉะนั้นที่รู้มาจึงได้จากคำบอกเล่า ว่าลักษณะโครงสร้างหละหลวมของสังคมไทย สรุปง่ายๆ อย่างนี้

          1. รักอิสระ ตามใจตัวเอง “ทำอะไรตามใจเป็นไทยแท้” ไม่จริงจังต่อภาระหน้าที่

          2. แก้ปัญหาเฉพาะหน้า ทำงานเฉพาะกิจ ไม่ชอบวางแผนระยะยาว ถ้าปัญหายังไม่เกิดก็ไม่หาช่องทางป้องกัน ต้องรอปัญหาเกิดก่อนแล้วค่อยหาทางแก้

          3. ยืดหยุ่นสูง ไม่ยึดมั่นถือมั่น ไม่ผูกมัดตายตัว

          4. กฎ กติกา มารยาททางสังคม เข้าใจดี แต่ไม่ทำตาม ผู้ละเมิดไม่ถูกลงโทษ

          5. รักษาสิทธิ ไม่รักษาหน้าที่

          โครงสร้างหละหลวม มีตัวอย่างสำคัญเห็นได้จากผังเมืองของไทย โดยเฉพาะผังเมือง กทม. ที่มีผู้รู้โดยตรงบอกไว้ (กรุงเทพธุรกิจ ฉบับวันพุธที่ 16 พฤศจิกายน 2554 หน้า 2) จะคัดมาให้พิจารณาดังนี้

          เมื่อ 50 ปีก่อนไทยเคยมีว่าจ้างชาวอเมริกันศึกษาผังเมือง กทม. ชื่อว่าผังลิชฟิลด์ ซึ่งเป็นผังระยะยาว 30 ปี (พ.ศ. 2503-2533)

          กำหนดให้มีทางด่วนน้ำทางฝั่งตะวันตกและตะวันออก เพราะ กทม. ตั้งอยู่บนเส้นทางน้ำหลากธรรมชาติ รวมถึงกำหนดเขตพื้นที่น้ำท่วม, พื้นที่เกษตรกรรมรอบๆ กทม. เพื่อรองรับน้ำหลาก

          แต่ผังเมืองฉบับนี้ไม่ได้นำมาใช้ จึงไม่มีการสร้างทางด่วนน้ำ แล้วทำให้เมืองโตไร้ขอบเขต

          เมื่อ กทม. ทำผังเมืองปี 2511 เมืองขยายตัวล้ำเข้าบริเวณที่เคยกำหนดเป็นพื้นที่รับน้ำ โดยเปลี่ยนเป็นหมู่บ้านจัดสรร กีดขวางทางน้ำไปเกือบหมด

           น้ำท่วม กทม. ครั้งนี้เกิดจากผังเมืองที่ไม่ถูกบังคับใช้อย่างจริงจัง ทำให้คลองใน กทม. ที่เคยรับน้ำหลากถูกบุกรุก มีการขยายเมืองขวางทางน้ำไหล

          นักการเมืองหลายกลุ่มเคยบริหารงาน กทม. รวมถึงพรรคฝ่ายค้านที่สืบทอดการบริหารทุกวันนี้ก็“ดีแต่พูด” ตามที่มีผู้กล่าวขวัญสนั่นเมือง แต่ไม่เคยยกเรื่องปัญหาผังเมือง กทม. มาปรับแก้รับมือน้ำ

          พิพิธภัณฑ์กรุงเทพฯ ที่เคยอวดว่าจะทำก็ไม่ทำตามโฆษณา เป็นเหตุให้ไม่รู้ความเป็นมาของกรุงเทพฯและเส้นทางแม่น้ำลำคลองต่างๆ จึงไม่รู้ความสำเร็จและความล้มเหลว เพื่อแก้ไข

          มีแต่แก้ปัญหาเฉพาะหน้า ทำงานเฉพาะกิจ แล้วไม่รักษาวินัย ซึ่งก็ตรงตามแนวทางโครงสร้างหละหลวม