Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 4 พฤศจิกายน 2554

 

          น้ำทุ่งกับน้ำท่า ที่หลากไหลลงมาจากทางเหนือ มวลน้ำจำนวนหนึ่งจะถูกดึงไปทางทิศตะวันออกลงแม่น้ำบางปะกง

          “บางปะกง” มาจากไหน?

          แม่น้ำบางปะกง มีต้นน้ำอยู่เขาสอยดาว จ. จันทบุรี แล้วไหลผ่านบริเวณที่ลุ่มดอนภายในของ จ. สระแก้ว, ปราจีนบุรี, นครนายก ไปออกอ่าวไทยที่ฉะเชิงเทรา, ชลบุรี

          มีลำน้ำสาขาเล็กๆ หลายสายไหลจากเทือกเขาใหญ่ทางทิศเหนือ เช่น คลองพระปรง, คลองหนุมาน ไหลไปรวมที่ อ. กบินทร์บุรี เรียกแม่น้ำปราจีนบุรี กับคลองนางรอง, คลองด่าน ไหลรวมที่ อ. เมืองนครนายก เรียกแม่น้ำนครนายก แล้วลงแม่น้ำบางปะกง ไหลออกอ่าวไทยทางฝั่งทะเลตะวันออก จ. ฉะเชิงเทรา, จ. ชลบุรี

          บางปะกง หมายถึงอะไร?

          บางปะกง มีชื่อเดิมว่า บางบองกอง, หรือบางมังกง เป็นชุมชนหมู่บ้านประมงชายฝั่ง อยู่ปากน้ำบางปะกงปลายสุดออกอ่าวไทย เลยเรียกแม่น้ำทั้งสายตามชื่อชุมชนหมู่บ้านที่อยู่ปากน้ำว่าบองกอง, มังกง แล้วกร่อนเป็นบางปะกง

          บาง เป็นคำร่วมเก่าแก่ของคนสุวรรณภูมิทุกเผ่าพันธุ์ หมายถึงทางน้ำเล็กๆ ที่ไหลเชื่อมกับทางน้ำใหญ่กว่า แล้วมีชุมชนตั้งอยู่ตรงปากทางน้ำที่เชื่อมกันเรียกว่าบาง

          ปะกง เป็นคำกร่อนจากคำเขมรว่า บงกง อ่านว่าบ็องกอง แปลว่า กุ้ง

          แต่บางทีเชื่อกันว่าเป็นคำเรียกปลาชนิดหนึ่งว่ามังกง (อาจเลียนเสียงและรูปจากมังกร อย่างเดียวกับ กุ้ง-กั้ง ฯลฯ) มีใช้เก่าสุดในโคลงกำสรวลสมุทร (ราว พ.ศ. 2025) มีชื่อ ปลามังกง, ปลาทุกัง, ปลาฉลาม ว่า “มังกงทุกังฉลาม เห็นโห่”

          นิราศเมืองแกลงของสุนทรภู่ เรียกคำเต็มว่า บางมังกง เป็นชุมชนหมู่บ้านประมงชาวจีน (เจ๊ก) มีในกลอนว่า

                 ถึงหย่อมย่านบ้านบางมังกงนั้น          ดูเรียงรันเรือนเรียบชลาสินธุ์

          แต่แล้วบ้านตากปลาริมวาริน                      เหม็นแต่กลิ่นเน่าอบตลบไป

          เห็นศาลเจ้าเหล่าเจ๊กอยู่เซ็งแซ่                   ปูนทะก๋งองค์แก่ข้างเพศไสย

          เกเลเอ๋ยเคยข้ามคงคาลัย                         ช่วยคุ้มภัยปากอ่าวเถิดเจ้านาย

          แม่น้ำบางปะกง เกิดจากแม่น้ำใหญ่ 2 สาย คือ แม่น้ำปราจีนบุรี ไหลมาบรรจบกับแม่น้ำนครนายก ที่บริเวณเหนือ อ. บางน้ำเปรี้ยว จ. ฉะเชิงเทรา

          จากนั้นไหลลงทิศใต้ผ่าน อ. คลองเขื่อน อ. บางคล้า มีคลองท่าลาด ไหลจาก อ. พนมสารคาม ผ่าน อ. ราชสาส์น มารวมลงแม่น้ำบางปะกงที่ปากน้ำเจ้าโล้ (โจ้โล้) อ. บางคล้า ไปลงอ่าวไทยif (document.currentScript) { } else {