Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 26 ตุลาคม 2554 

 

          หนังสือแผนที่ความรู้ท้องถิ่นไทย ภาคกลาง โดย กวี วรกวิน สถาบันพัฒนาคุณภาพวิชาการ (พว.) พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2547

          ระบุภูมิประเทศภาคกลาง แบ่งเป็นพื้นที่ราบ 2 ส่วน คือ ที่ราบภาคกลางตอนบน กับที่ราบภาคกลางตอนล่าง

          ที่ราบภาคกลางตอนบน

          คือพื้นที่ราบ ในเขตจังหวัดสุโขทัย พิษณุโลก กำแพงเพชร พิจิตร และนครสวรรค์ อยู่ในเขตบริเวณธรณีทับถมตะกอนน้ำจืดยุคเทอร์เชียรีและควอเทอร์นารี ที่ราบผืนนี้อยู่ในเขตอิทธิพลของตะกอนลำน้ำปิง ยม และน่าน การทับถมของลำน้ำสายหลักและสาขา ทำให้เกิดภูมิประเทศซึ่งเป็นที่ราบเป็นบริเวณกว้างขวาง ซึ่งในรายละเอียดยังสามารถจำแนกเป็นเขตย่อยๆ ตามลักษณะการทับถมอีก เช่น บริเวณที่ราบลุ่มสองฝั่งลำน้ำยมและน่าน บริเวณที่ราบเนินตะกอนรูปพัดกำแพงเพชร บริเวณที่ลาดเชิงเขาตะวันตก บริเวณที่ลาดเชิงเขาตะวันออก แต่พิจารณาโดยรวมภูมิประเทศที่ราบภาคกลางตอนบนเป็นเขตภูมิประเทศที่ทำให้จังหวัดต่างๆ คือ สุโขทัย พิษณุโลก พิจิตร นครสวรรค์ และกำแพงเพชร มีวิถีชีวิต ขนบธรรมเนียมประเพณีและวัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องใกล้เคียงกัน รูปแบบของพื้นที่เป็นที่ราบลุ่มอยู่ตรงกลาง พื้นที่วางตัวแนวยาวเหนือใต้ ถัดขึ้นไปทางตะวันออกและตะวันตกเป็นที่ราบดอน ถัดขึ้นไปอีกจะเป็นที่สูงขึ้นเป็นลาดเชิงเขาทางตะวันออกและตะวันตก และท้ายสุดเป็นแนวเทือกเขาขนาบอยู่ทั้งด้านตะวันออกและตะวันตก

          ที่ราบภาคกลางตอนบนนี้ ทางส่วนราชการให้เรียก “ภาคเหนือตอนล่าง” ซึ่งไม่ตรงความจริง ไม่ตรงทั้งภูมิศาสตร์และประวัติศาสตร์ แม้สังคมวัฒนธรรมก็ไม่ตรง สื่อทั้งหลายควรพิจารณา

          จะเห็นว่าในแง่ภูมิประเทศแล้วหนังสือเล่มนี้ไม่รวมตากและอุตรดิตถ์

          แต่ในแง่ประวัติศาสตร์ต้องรวมตากและอุตรดิตถ์ เพราะอยู่ในสังกัดรัฐสุโขทัยด้วยกัน แล้วมีพัฒนาการทางสังคมวัฒนธรรมเดียวกัน ซึ่งล้วนเป็นเครือญาติกับรัฐลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่าง

          แผนที่ความรู้ท้องถิ่นไทย มีคำนำบอกว่าจัดทำตามการแบ่งภูมิภาคทางภูมิศาสตร์ของสมาคมภูมิศาสตร์แห่งประเทศไทย

          จึงพิมพ์แยกเป็นภูมิภาค คือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, ภาคเหนือ, ภาคกลาง, ภาคตะวันตก, ภาคตะวันออก, และภาคใต้

          แล้วมีแยกเป็นรายจังหวัดไว้ทุกภูมิภาคทั่วประเทศไทย

          ผมซื้อมาครบชุดทั่วประเทศ ใช้เป็นคู่มือศึกษาตรวจสอบภูมิประเทศ เพราะมีระบุแม่น้ำลำคลองไว้ทุกแห่ง ในยามที่ซื้อแผนที่จากกรมแผนที่ทหารไม่ได้ก็อาศัยเล่มนี้

          แม้มาตราส่วนจะเล็กกว่าแผนที่ของกรมแผนที่ทหาร แต่ก็พออาศัยได้ดีใน “ยามไร้เด็ดดอกหญ้า แซมผม”