Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันอังคารที่ 18 ตุลาคม 2554

 

          ปากน้ำโพ ที่ จ. นครสวรรค์ คือบริเวณแม่น้ำน่าน (กับแม่น้ำยม) และแม่น้ำปิง (กับแม่น้ำวัง) ไหลมาสบกันเป็นแม่น้ำเจ้าพระยา

          ชื่อปากน้ำว่า “โพ” ไม่ได้มาจากโผล่ หรือต้นโพธิ์ ตามที่เคยมีผู้พยายามตีความอธิบาย

          แต่ปากน้ำโพมาจากชื่อ คลองโพ ไหลลงแม่น้ำน่านที่ จ. อุตรดิตถ์ เลยเรียกแม่น้ำน่านตั้งแต่ตรงนั้นจนถึงนครสวรรค์ว่า แม่น้ำโพ แล้วเรียกตรงปากน้ำน่านว่า ปากน้ำโพ

          หลักฐานสำคัญเรื่องนี้ พิเศษ เจียจันทร์พงษ์ ผู้เชี่ยวชาญฯ กรมศิลปากร ซึ่งเป็นชาวอุตรดิตถ์โดยกำเนิด ทำวิจัยค้นคว้าอธิบายไว้โดยอ้างถึงเอกสารของ นายเฮอร์เบิร์ท วาริงตัน สมิธ นักเดินทางสำรวจแหล่งแร่ในสมัย ร.5 แล้วเขียนแผนที่ระบุว่าแม่น้ำน่านคือแม่น้ำโพ

          ตรงปากน้ำที่นครสวรรค์ จึงเรียกปากน้ำโพ

 

          นครสวรรค์ เดิมชื่อเมืองพระบาง

          คำว่า บาง ครั้งโบราณหมายถึง ฟ้า, สวรรค์ มีตัวอย่างในพระนามพ่อขุนบางกลางหาว กรุงสุโขทัย (ต่อไปจะได้พระนามใหม่ว่า พ่อขุนศรีอินทราทิตย์)

 

แผนที่ประเทศไทย จัดทำระหว่าง พ.ศ. 2435-2436 ตัดมานำเสนอเฉพาะที่ระบุชื่อแม่น้ำน่านว่า “แม่น้ำโพ” (Nam Pho)

ภาพวาด “เรือเหนือ” เรือที่ นาย เอช. วาริงตัน สมิธ ใช้เดินทางทวนแม่น้ำน่าน (แม่น้ำโพ) จากปากน้ำโพ จ. นครสวรรค์ ถึงเมืองพิชัย จ. อุตรดิตถ์ เมื่อต้นเดือนธันวาคม พ.ศ. 2435

 

          (ที่มา : เอช. วาริงตัน สมิธ. บันทึกการเดินทางสู่แม่น้ำโขงตอนบนประเทศสยาม. แปลโดย พรพรรณ ทองตัน. กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, 2544.)