มติชนรายวัน ฉบับประจำวันจันทร์ที่ 3 ตุลาคม 2554

 

น้ำท่วม น้ำแล้ง เป็นปรากฏการณ์ธรรมชาติ มีประจำปีไม่น้อยกว่า 5,000 ปีมาแล้ว ก่อนมีคนไทยและสยามประเทศไทย แล้วต้องมีบ่อยขึ้น ถี่ขึ้นต่อไปในอนาคตเป็นนิรันดร

น่าประหลาดที่ไทยไม่ให้ความสำคัญน้ำท่วม น้ำแล้ง เลยไม่เตรียมรับมือ หรือหาทางหนีทีไล่อย่างเป็นระบบ แม้จะเตรียมบ้างก็เป็นไปตามยถากรรม

น้ำท่วมครั้งใหญ่อย่างโกลาหลที่กำลังเผชิญอยู่ขณะนี้ แสดงให้เห็นชัดเจนว่าสังคมไทยรับมือน้ำท่วมแบบตัวใครตัวมัน สะเปะสะปะตามยถากรรม ด้วยสาเหตุหลายๆ อย่าง ส่งผลให้คนจำนวนมากเดือดร้อนสาหัสทั้งในเมืองและชนบท

สาเหตุสำคัญอย่างหนึ่ง คือมองข้ามความรู้ภูมิศาสตร์-ประวัติศาสตร์ เลยไม่เรียนรู้ภูมิประเทศ ไม่เคารพธรรมชาติ แล้วทำลายและดัดแปลงธรรมชาติเพื่อประโยชน์ส่วนตนแต่ถ่ายเดียว โดยไม่คำนึงถึงผลร้ายตามมาทำร้ายส่วนรวม

เมื่อไม่รู้ภูมิศาสตร์-ประวัติศาสตร์และภูมิประเทศ ย่อมไม่รู้เส้นทางน้ำหลากไหลและแอ่งรับน้ำที่เป็นคูคลองหนองบึง จึงพากันทำลายสิ่งนั้นด้วยวิธีต่างๆ นานา มีแม่น้ำลำคลองหลายสายถูกทำให้หายไปเพื่อยึดครองที่ดิน

ผลคือน้ำท่วมเป็นอุทกภัยซ้ำซาก แล้วไม่ได้เตรียมรับมือ หรือเตรียมอย่างไม่เข้าใจ

คนทุกคนทั้งในเมืองและชนบทต้องเตรียมรับมือน้ำท่วมน้ำแล้งอย่างแข็งแรง โดยเริ่มที่เรียนรู้พื้นฐานภูมิศาสตร์-ประวัติศาสตร์และภูมิประเทศ ทั้งของไทยและของสุวรรณภูมิ-อุษาคเนย์ แล้วจัดระบบบริหารจัดการน้ำอย่างรู้เท่าทัน

บรรพชนทั้งของไทยและของสุวรรณภูมิทั้งมวลเมื่อหลายพันปีมาแล้ว ล้วนมีประสบการณ์แก้ปัญหาน้ำท่วม น้ำแล้ง ดังมีหลักฐานประวัติศาสตร์โบราณคดี เช่น คูน้ำ, คันดิน, ทำนบ, ฯลฯ รวมทั้งคลองต่างๆ ในอยุธยาและกรุงเทพฯ ที่ถูกคนยุคใหม่ถมทำลายเกือบหมด

ระบบการศึกษาไทยอ่อนแอมากๆในเรื่องที่ยกมาเหล่านี้ ก่อนนี้มีครูบาอาจารย์ผู้ใหญ่ตักเตือนต่อเนื่องให้ศึกษาหาทางหนีทีไล่ แต่ผู้มีอำนาจจัดระบบการศึกษาไทยไม่เข้าใจและไม่ใส่ใจ เพราะเชื่อว่าวิทยาศาสตร์-เทคโนโลยีช่วยแก้ปัญหาได้ทุกอย่าง

ผลคือพัง ดังเห็นการรับมือน้ำท่วมขณะนี้

ฤดูกาลแปรปรวนไปแล้ว เพราะฤทธิ์จากโลกร้อน สังคมไทยจะทำทอดหุ่ยแก้ปัญหาเฉพาะหน้าด้วยสามัญสำนึกเส็งเคร็ง โดยไม่รับรู้การบริหารจัดการน้ำอย่างมีทางหนีทีไล่ต่อไปไม่ได้แล้ว ทุกคนต้องเรียนรู้การรับมือร่วมกัน

ต้องลงมือเรียนรู้อดีต เพื่อรับมือปัจจุบัน เพราะน้ำท่วม น้ำแล้ง จะมีบ่อยขึ้น บางทีจะมีมากกว่าปีละครั้งต่างจากฤดูกาลแต่ก่อน

ความเป็นเลิศทางวิชาการของสถาบันต่างๆ จะมีประโยชน์อะไร? ถ้าแก้ปัญหาน้ำท่วม น้ำแล้งไม่ได้ แล้วเอาชีวิตไม่รอด