Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 29 สิงหาคม 2554

          แข่งเรือ เป็นประเพณีมีมาแต่ดั้งเดิมดึกดำบรรพ์หลายพันปีมาแล้ว ของบ้านเมืองในสุวรรณภูมิอุษาคเนย์ เพื่อเสี่ยงทาย, ไล่น้ำ, และพนัน

          ทำไมต้องแข่งเรือเพื่อเสี่ยงทาย?

ด้วยประสบการณ์จากธรรมชาติ มนุษย์ย่อมรู้ดีว่า “เดือนสิบเอ็ดน้ำนอง” ต่อจากนั้นปัญหาน้ำท่วมย่อมจะต้องมีตามมาไม่มากก็น้อย

และเพื่อให้รู้ล่วงหน้าว่าสถานการณ์จะเป็นอย่างไรต่อไป? จะได้เตรียมรับสถานการณ์ถูกต้อง

มนุษย์จึงจำเป็นต้องทำพิธีกรรมออดอ้อนวอนไหว้ต่ออำนาจที่เหนือธรรมชาติด้วยวิธีการอย่างใดอย่างหนึ่ง

           ในที่สุดจึงร่วมกันแข่งเรือเพื่อเสี่ยงทาย ซึ่งเป็นทางออกทางหนึ่งที่จะช่วยให้เกิดความรู้สึกมั่นคงและมั่นใจขึ้น ทั้งนี้ก็โดยวิธีช่วยกันคาดคะเนทำนายทายทัก และมีความเชื่อร่วมกันว่าได้รู้เหตุการณ์ล่วงหน้าในระดับหนึ่งแล้ว

มนุษย์จะทำพิธีกรรมดังกล่าวนี้มาช้านานปานใดไม่มีหลักฐานยืนยัน แต่เมื่อสังคมมีพัฒนาการก้าวหน้าขึ้นเป็นบ้านเมืองและเป็นแว่นแคว้นหรือรัฐที่มีกษัตริย์ปกครองแล้ว การพิธีอันเกิดขึ้นจากสำนึกพื้นฐานของประชาชนชาวบ้านทั่วไปที่มีมาแต่เดิมก็ได้รับการปรุงแต่งให้ศักดิ์สิทธิ์มากขึ้น ด้วยการนำเอากิจพิธีทั้งของพุทธและของพราหมณ์มาประสมประสานจนกลายเป็น “ประเพณีหลวง” ของราชสำนักที่พระเจ้าแผ่นดินจะต้องเสด็จพระราชดำเนินไปทรงเป็นประธานเพื่อบันดาลความอุดมสมบูรณ์ให้อาณาจักรและราษฎรของพระองค์

ข้อความในกฎมณเฑียรบาลพรรณนาไว้สั้นๆ ห้วนๆ โดยสรุปสาระสำคัญว่า สมรรถไชยเป็นเรือพระเจ้าแผ่นดิน ส่วนไกรสรมุกข์เป็นเรือพระอัครมเหสี เรือทั้งสองลำ “เป็นเรือเสี่ยงทาย” ให้ฝีพายแข่งกัน

มีคำทำนายเป็นจารีตที่รู้กันก่อนแล้วว่า ถ้าเรือสมรรถไชยของพระเจ้าแผ่นดินพ่ายแพ้เรือไกรสรมุกข์ของพระอัครมเหสี บ้านเมืองจะเป็นสุขเกษมเปรมประชา มี “ข้าวเหลือ เกลืออิ่ม”

แต่ตรงข้ามถ้าเรือสมรรถไชยของพระเจ้าแผ่นดินชนะ บ้านเมือง “จะมียุค” หมายความว่าเกิดยากแค้นแสนสาหัส ข้าวไม่เหลือ เกลือไม่อิ่ม อดอยากปากแห้งเป็นกลียุค

แข่งเรือกลางทุ่งนา ชาวบ้าน อ. สามง่าม จ. พิจิตร อาศัยวิกฤตน้ำท่วม จัดแข่งขันเรือยาวกลางทุ่งนา ชิงถ้วยพระราชทานสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เพื่อเป็นการสืบสานวัฒนธรรมประเพณีการแข่งขันเรือยาวที่มีสืบต่อกันมาช้านาน เพื่อสร้างความสัมพันธ์ของคนในชุมชน (ภาพและคำอธิบายจากโพสต์ทูเดย์ ฉบับวันอังคารที่ 23 สิงหาคม 2554 หน้า A3)

          คนแต่ก่อนแข่งเรือตอน “เดือนสิบเอ็ดน้ำนอง” เพื่อไล่น้ำ ให้น้ำลดลงเร็วๆ มิฉะนั้นบ้านเรือน และข้าวในนาเสียหาย

เมื่อการตลาดครอบงำทุกอย่าง จึงยกแข่งเรือทำตลาดพนันและการท่องเที่ยวได้ทั้งปี

ทุกวันนี้ดินฟ้าอากาศแปรปรวนเพราะอิทธิพลโลกร้อน ทำให้ฝนตกนอกฤดูกาล แล้วน้ำท่วมไม่เลือกที่ลุ่มที่ดอน เพราะถนนและสิ่งก่อสร้างขวางทางน้ำหลาก

ชาวบ้านเลยพากันแข่งเรือแก้เครียดได้ตามสะดวก ไม่ต้องรอให้ถึงเดือน 11 ออกพรรษาเหมือนแต่ก่อน