Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 12 สิงหาคม 2554

          นางนาค ผู้เป็นใหญ่เพศหญิง เป็นสัญลักษณ์ของบรรพชนร่วมของผู้คนในสุวรรณภูมิ และเป็นคนเดียวกับแม่สี ที่ชาวบ้านเล่นเข้าทรงวันสงกรานต์

          มีบทร้องบอกกิริยาท่าทางการแต่งตัวของนางนาคยุคกรุงเก่าว่า

          ๏ เจ้าเอยนางนาค                เจ้าคิดแต่เท่านั้นแล้ว

          เจ้าปักปิ่นแก้ว                    แล้วเจ้ามาแซมดอกไม้ไหว 

          จำปาสองหูห้อย                  สร้อยสังวาลแลมาลัย

          ชมพูผ้าสไบ                       เจ้าห้อยสองบ่าสง่างาม

          คำว่า นาง แปลว่าผู้เป็นใหญ่ เสมอด้วยคำว่า นาย

          คำว่า สาว มีความหมายเท่ากับ นาง จึงมีภาษาปากว่า เป็นสาวเป็นนาง แสดงว่าความหมายเดียวกัน

          ดังนั้น เจ้าสาว หญิงผู้เป็นนาย จึงมีเจ้าบ่าว ชายผู้เป็นขี้ข้า

          ตำนานเขมรเรื่องนางนาคพระทอง กำหนดให้พระทองเกาะชายสไบเดินตามหลังนางนาคในงานแต่งงาน เพราะผู้ชายเป็นบ่าวผู้หญิง ชาวเขมรถือเป็นประเพณีที่ต้องปฏิบัติในพิธีแต่งงานสืบมาจนทุกวันนี้  

          ยุคก่อนๆ พวกไทยสยามอยุธยาจนถึงรัตนโกสินทร์ก็ทำตามแบบแผนประเพณีนี้ด้วย

          อาจารย์ชาญวิทย์ เกษตรศิริ ส่งรหัสอิเล็กทรอนิกส์มาแนะนำให้ดูละครเขมรตามสาย Youtube เรื่อง พระทองนางนาค แสดงที่กรุงปารีส ในฝรั่งเศส (ค.ศ. 2010) Cambodian Classical Dance “Preah Thong Neang Neak” in Paris, France

          ผมล้าหลังทางเทคโนโลยียิ่งนัก เลยวิงวอนร้องขอนางนาคร่วมสมัยหลายนางให้ช่วยกันหาลู่ทางจนในที่สุดผมได้ดูละครตำนานนางนาคของเขมรตั้งแต่ต้นจนจบ มี 5 ฉาก นานราวชั่วโมงกว่าๆ

          ฉากแรกพระทองถูกเนรเทศ เพราะคิดขบถพระราชธิดา แล้วเดินดง (ตามขนบ) ไปพบนางนาคเล่นน้ำอยู่ทะเลสาบ จนฉากสุดท้ายได้เข้าพิธีแต่งงานจับชายสไบเดินตามหลังนางนาคเข้าหอ

          ละครเขมรให้นางนาคใส่ชฎา มีนาค 3 เศียรประดับด้านหน้าและด้านข้างทั้งสองอย่างงามๆ และมีเสน่ห์ขลังๆ แต่ฉากสุดท้ายเข้าพิธีแต่งงานถอดเศียรนาคออก เพราะแปลงเป็นคนแล้ว

          นางพี่เลี้ยงและบริวารใส่เครื่องประดับศีรษะมีนาคหัวเดียว

          ทั้งท่ารำ, เครื่องทรง, เพลงปี่พาทย์, ฉาก เป็นของสร้างใหม่หมด เพราะไม่เคยมีละครตำนานเรื่องนี้ในวรรณคดีและแบบแผนละครหลวง (เรียกละโคนพระกรุณา)

          ถ้ามี ผมก็ไม่เคยรู้และไม่เคยเห็น ถือเป็นโง่ไป

          แต่เมื่อได้ดูได้เห็นได้ยินเพลงดนตรีหมดแล้วชื่นชมละครเขมรเรื่องนี้อย่างยิ่ง รัฐบาลไทยชุดนี้ควรเชิญมาเล่น โดยให้มีเสวนาแบ่งปันวิชาความรู้เรื่องนางนาค บรรพชนร่วมของสุวรรณภูมิในอุษาคเนย์

          แล้วอาจขออานุภาพนางนาคช่วยระงับข้อพิพาททั้งหลายระหว่างไทยกับกัมพูชา