มติชนรายวัน ฉบับวันอังคารที่ 26 กรกฎาคม 2554

          กลาโหม เป็นชื่อกระทรวงทหาร มีทหารบก, ทหารเรือ, ทหารอากาศ ทำหน้าที่ป้องกันประเทศ

          ชื่อกลาโหม เป็นคำเขมร แปลว่าสังเวียนแห่งการบูชาไฟ อันเป็นพิธีพราหมณ์กัมพูชาสมัยโบราณ ทำก่อนยกทัพ

          ไทยรับวัฒนธรรมพร้อมคำกลาโหมจากเขมรตั้งแต่ยุคก่อนกรุงศรีอยุธยา แล้วปรับใช้สืบต่อมาจนถึงทุกวันนี้ เรียกกระทรวงกลาโหม ที่มีปัญหาว่าใครจะเป็นรัฐมนตรีในรัฐบาลใหม่

          คำอธิบายเรื่องกลาโหม ต่อไปนี้ สรุปจากหนังสือ ศัพท์สันนิษฐาน และอักษรวินิจฉัย ของ จิตร ภูมิศักดิ์ (สำนักพิมพ์ฟ้าเดียวกัน รวมพิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2548 ยังมีขายเล่มละ 300 บาท)

          กลาโหม (ในชื่อกระทรวงกลาโหม) เป็นคำเขมร หมายถึง สังเวียนแห่งการบูชาไฟ 

          กลา มาจากคำเขมรว่า กระลา, กฺรฬา แปลว่า สังเวียน (คำแปลของเสด็จในกรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร)

          แล้วยังแปลเป็นไทยได้อีกหลายอย่าง เช่น บริเวณ, ปริมณฑล, กระทง (เช่น จีวรพระมี 9 กระทง) ขึ้นอยู่กับเนื้อหานั้นๆ

          โหม หมายถึง เซ่นสรวงบูชาไฟ (ที่เชิญจากสังเวียนบูชาไฟ คือ กลา, กระลา) กร่อนจากโหมกูณฑ์ หมายถึง ใส่สิ่งของเซ่นสรวงบูชาไฟ ในพิธีบูชาไฟของพราหมณ์

          โหมกูณฑ์ คือ บูชาไฟ เป็นพิธีพราหมณ์ต้องทำทุกครั้งเมื่อยกทัพ โดยราชโหดา (หรือโหรดา, อาจารย์โหม) ในกระบวนทัพนั้น ได้แก่พราหมณ์ผู้ทำไสยเวทฝ่ายการบูชาไฟในราชสำนัก

ครั้นไทยรับจากเขมรมาแล้ว จิตร ภูมิศักดิ์ อธิบายว่า ถึงยุคพระบรมไตรโลกนาถแห่งต้นอยุธยา เมื่อคราวปรับปรุงระเบียบราชการครั้งใหญ่ก็เปลี่ยนให้ข้าราชการผู้ใหญ่ฝ่ายทหารทำการบังคับบัญชา และอำนวยการโหมกูณฑ์ในพระกลาโหม หรือสังเวียนบูชาไฟทุกครั้งที่จะไปทัพ

จึงยกให้ผู้ว่าราชการฝ่ายทหาร ดำรงตำแหน่ง “สมุหพระกลาโหม” ซึ่งไม่มีในเขมร

ปัจจุบันไม่มีตำแหน่งสมุหพระกลาโหม แต่ตั้งชื่อตำแหน่งใหม่ว่ารัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม