มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 20 กรกฎาคม 2554

          มิวเซียมของไทย ควรเป็นแหล่งเรียนรู้ศิลปวิทยาการ รู้เขา รู้เรา รู้โลก 

          หล่อหลอมให้คนมีสติปัญญาเพื่อความก้าวหน้าทางสังคม แล้วกระตุ้นให้เกิดเศรษฐกิจสร้างสรรค์

          จะทำมิวเซียมของไทยให้มีคุณภาพอย่างนั้นได้ ก็ต้องปรับเปลี่ยนวิธีคิดและวิธีทำของผู้บริหารกิจการมิวเซียมแห่งชาติที่มีอยู่ทั้งในกรุงเทพฯและจังหวัดต่างๆ ให้ลด ละ เลิกจัดแสดงประวัติศาสตร์ศิลปะแบบอาณานิคม

          แล้วเพิ่มจัดแสดงประวัติศาสตร์สังคมและประวัติศาสตร์ท้องถิ่นของจังหวัดที่มิวเซียมตั้งอยู่ โดยเน้นเนื้อหาเกี่ยวกับท้องถิ่นเป็นแกน แล้วเอาวัตถุทางประวัติศาสตร์ศิลปะเป็นสิ่งประกอบ หรือคล้ายรูปประกอบเสริมความรู้เนื้อหา

          เช่น มิวเซียมแห่งชาติตั้งอยู่ จ. ปราจีนบุรี ควรจัดแสดงประวัติความเป็นมาของบ้านเมือง จ. ปราจีนบุรี ที่มีเมืองมโหสถ พัฒนาการมาตั้งแต่ราวหลัง พ.ศ. 1000 สัมพันธ์เกี่ยวดองกับบ้านเมืองทางทะเลสาบกัมพูชา ทั้งนครวัด-นครธม แล้วเปลี่ยนแปลงสืบเนื่องจนเป็น จ. ปราจีนบุรี ประกอบด้วยอำเภอ, ตำบลต่างๆ โดยอธิบายคำแปลและความหมายของชื่อจังหวัด, อำเภอ, ตำบล หากทำได้ก็ให้ลงถึงหมู่บ้านสำคัญๆ

          แต่มิวเซียมแห่งชาติทุกวันนี้ไม่ตอบสนองแบ่งปันข้อมูลความรู้ดังกล่าว เพราะแยกตนเป็นเอกเทศ ไม่อยู่ร่วมกับสังคมปัจจุบันและอนาคต จึงจัดแสดงเฉพาะประวัติศาสตร์ศิลปะแบบอาณานิคมเหมือนกันทั่วประเทศ จะมีแตกต่างบ้างก็น้อย

          มิวเซียมในประเทศไทย แบ่งกว้างๆ ได้อย่างน้อย 2 พวก คือ มิวเซียมแห่งชาติ กับ มิวเซียมไม่แห่งชาติ

          มิวเซียมแห่งชาติ จัดแสดงประวัติศาสตร์ศิลปะแบบอาณานิคม ไม่อยู่ร่วมสังคม ไม่เป็นแหล่งเรียนรู้ศิลปวิทยาการ รู้เขา รู้เรา รู้โลกอย่างที่ในโลกนี้เขาทำกัน

          มิวเซียมไม่แห่งชาติ ทั้งของราชการและเอกชน กับทั้งของวังและวัด ไม่ว่าอยู่ในกรุงหรือต่างจังหวัด ก็จัดแสดงตามแนวทางมิวเซียมแห่งชาติ คือรวบรวมของเก่ามาจัดวางด้วยรสนิยมและประสบการณ์ต่างๆ ไป

          แต่มิวเซียมเอกชนแท้ ย่อมเป็นสมบัติส่วนเอกชน จะจัดอย่างไรก็ตามใจเจ้าของต้องการ จึงไม่อยู่ในความหมายนี้

          ที่น่าวิตกคือ กลุ่มเรียกตัวเองว่า มิวเซียมท้องถิ่น กลับไม่มีเนื้อหาบอกความเป็นมาท้องถิ่นนั้นๆ คงมีแต่ของเก่าเต็มห้องตามที่ได้แบบอย่างจากมิวเซียมแห่งชาติ ที่เน้นแต่รูปแบบการจัดแสดง แล้วไม่แยแสเนื้อหาอะไรเลย

          ช่องทางแก้ไขให้เป็นมิวเซียมท้องถิ่นอย่างสมบูรณ์แท้จริง คงมีทางเลือกหลากหลาย แต่ทางหนึ่งทำได้ง่ายๆ ก็คือปรับเพิ่มเนื้อหาเรื่องความเป็นมาท้องถิ่นนั้นเข้าไปให้กลมกลืนกับของเก่าที่มีอยู่แล้ว

          ทั้งนี้ก็เพื่อให้มิวเซียมเป็นแหล่งเรียนรู้ของคนท้องถิ่น รู้เขา รู้เรา รู้โลก