Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 29 มิถุนายน 2554

 

อ. บางคล้า จ. ฉะเชิงเทรา มีบริเวณที่คลองท่าลาด ไหลจาก อ. พนมสารคาม, อ. สนามชัยเขต มาลงรวมแม่น้ำบางปะกง

ตรงปากคลองท่าลาด เชื่อมแม่น้ำบางปะกง มีคนเรียกต่างกันเป็น 2 ชื่อ คือ ปากน้ำเจ้าโล้ กับ ปากน้ำโจ้โล้

คำ เจ้าโล้ กับ โจ้โล้ ล้วนเพี้ยนจากคำจีนแต้จิ๋วว่า จ่อโล้ แปลว่า ปลากะพงขาว เพราะตรงนั้นมีปลากะพงขาวชุกชุมกว่าที่อื่น

คำแต้จิ๋วจ่อโล้ แปลว่า ปลากะพงขาว ผมได้จากเอกสารของจังหวัดฉะเชิงเทราหลายเล่ม ที่อาจารย์อิงตะวัน แพลูกอินทร์ แห่งโรงเรียนดัดดรุณี                 จ. ฉะเชิงเทรา กรุณารวบรวมส่งให้อ่าน

แล้วยังได้ความรู้จาก ทองแถม นาถจำนง (บรรณาธิการสยามรัฐรายวัน) สอบถามยืนยันคำแต้จิ๋วจาก อดุลย์ รัตนมั่นเกษม (คอลัมนิสต์สยามรัฐสัปดาห วิจารณ์) ว่าจ่อโล้เป็นคำแต้จิ๋ว แปลว่าปลากะพงขาว

ส่วนที่เล่ากันว่า เจ้าโล้ เพี้ยนมาจาก เจ้าโล่ ชื่อของจีนโล่ มีในกลอนนิราศปราจีนบุรีว่า

          ตรงชะวากปากน้ำเจ้าโล่นั้น             เขาเล่ากันไว้ให้สิ้นที่สงสัย

          ว่าเจ๊กคนหนึ่งนั้นมันกระไร               แต่ทำไร่เพียรมาอยู่ช้านาน

          จนมั่งคั่งตั้งเมืองขึ้นเลื่องลือ             ตลอดชื่อจีนโล่รโหฐาน

          ด้วยอาศัยใจมานะพ้นประมาณ        เป็นนิทานก่อนเก่าเขาเล่ามา

ตรงนี้กลอนนิราศก็ยืนยันตรงไปตรงมาแล้วว่า“เป็นนิทานก่อนเก่าเขาเล่ามา” หมายความว่า จีนโล่จะมีหรือไม่มีจริงก็ได้

แต่ขณะนี้ไม่มีพยานชวนให้เชื่อว่ามีจีนโล่จริงๆ เหมือนนิทาน

ดังนั้นต้องน้อมไปทางคำอธิบายว่า ชื่อ โจ้โล้, เจ้าโล้ เพี้ยนแผลงจากคำจีนแต้จิ๋วว่า จ่อโล้ แปลว่า ปลากะพงขาว

เพราะสอดคล้องกับลักษณะชื่อบ้านนามเมืองกลุ่มที่มาจากสภาพแวดล้อมของภูมิประเทศบริเวณนั้นๆ ซึ่งจะมาจากภาษาของกลุ่มชนส่วนมากที่ตั้งหลักแหล่งตรงนั้นก็ได้ มีตัวอย่างชัดๆ เช่น

          บางปะกง มาจาก บ็องกอง เป็นคำเขมร แปลว่า กุ้ง

          ฉะเชิงเทรา มาจาก สทึงเทรา เป็นคำเขมร แปลว่า คลองลึก, แม่น้ำลึก

          แปดริ้ว มาจาก แปะเรียว เป็นคำจีน แปลว่า เสาใบเรือนับไม่ถ้วนจอดในแม่น้ำ

พงศาวดารอยุธยาจดว่าพระเจ้าตากนำกำลังผู้คนหนีจากอยุธยา ผ่านมาทางดงศรีมหาโพธิ์ แล้วหลบกองทัพอังวะที่คุมอยู่ปากน้ำเจ้าโล้, โจ้โล้ โดยเลี่ยงไปทางอื่น เพื่อมุ่งระยอง, จันทบุรี

ขอบคุณคนท้องถิ่นแถบบางคล้า ฉะเชิงเทรา ที่ไม่ลืมความหมายเดิมของชื่อบ้านนามเมือง