Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันจันทร์ ที่ 16 พฤษภาคม 2554

สมบูรณาญาสิทธิราชย์ มีอายุราว 50 ปี ระหว่าง พ.ศ. 2425-2475

เมื่อนับจากปีที่พระพุทธเจ้าหลวง รัชกาลที่ 5 ทรงมีพระราชอำนาจอย่างเต็มที่แล้วเริ่มปฏิรูปครั้งใหญ่ ประมาณปี 2425

จนถึงเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 ถือว่าเป็น “อวสานสมบูรณาญาสิทธิราชย์ในสยาม”

แต่—จริงๆแล้ว ยังไม่อวสาน

“สมบูรณาญาสิทธิราชย์ยังไม่จบอย่างที่คิด เพราะสมบูรณาญาสิทธิราชย์ได้สร้างฐานรากหลายๆด้านแก่สังคมการเมืองไทยมาจนถึงปัจจุบัน เป็นฐานรากของปัญหาเรื้อรังหลายอย่างของปัจจุบันด้วย” อาจารย์ธงชัย วินิจจะกูล ปาฐกถาเรื่อง มรดกสมบูรณาญาสิทธิราชย์ในปัจจุบัน เนื่องในโอกาส 70 ปี อาจารย์ชาญวิทย์ เกษตรศิริ ที่หอประชุมศรีบูรพา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เมื่อบ่ายวันเสาร์ที่ 7 พฤษภาคม 2554 แล้วบอกต่อไปอีกว่า

“ปัญหาสำคัญหลายอย่างชัดเจนมากขึ้นเรื่อยๆ แต่แก้ยากเย็นเหลือหลายเพราะเรื้อรังมานาน แต่กลับนึกไม่ถึงว่าเป็นมรดกของสมบูรณาญาสิทธิราชย์ เพราะนึกว่าจบไปแล้ว”

“คณะราษฎรยุติระบอบการเมืองอย่างเป็นทางการแบบสมบูรณาญาสิทธิราชย์แต่ไม่ตระหนักรู้เพียงพอถึงรากฐานที่สมบูรณาญาสิทธิราชย์สร้างไว้ คณะราษฎรจัดการกับปัญหาสำคัญบางด้าน แต่กลับสืบทอดมรดกหลายอย่างของสมบูรณาญาสิทธิราชย์ต่อมาด้วยซ้ำ”

“ผลผลิตสำคัญที่สุดของสมบูรณาญาสิทธิราชย์ คือประเทศไทยสมัยใหม่นั่นเอง” อาจารย์ธงชัยบอกไว้ แล้วบอกต่อไปว่า

“มรดกของสมบูรณาญาสิทธิราชย์ที่สืบทอดมาอย่างไม่หยุดนิ่งตายตัว            แต่เปลี่ยนแปลงอยู่ภายในกรอบที่วางไว้ตั้งแต่ 100 ปีก่อน นักประวัติศาสตร์ก่อนหน้านี้ก็พอมองเห็นมาก่อน แต่พวกเขามองเห็นว่าเป็นคุณูปการที่น่าเฉลิมฉลองขอให้อยู่ต่อไปอีกนานๆ นั่นเป็นจุดยืนและมุมมองแบบเจ้ากรุงเทพฯที่นักประวัติศาสตร์มักรับเอามาเป็นของตน จนทำให้มองไม่เห็นอีกด้านของเหรียญเดียวกัน นั่นคือ คุณูปการที่น่าเฉลิมฉลองน่าภาคภูมิใจนั้น กลับเป็นกรอบกำแพงที่กักขังสังคมไทยไว้ จนไม่สามารถปรับตัวให้เหมาะสมกับเวลาที่เปลี่ยนไป หลายประเด็นเป็นข้อจำกัดทำให้เราไม่สามารถแม้แต่จะคิดออกนอกกรอบกำแพง หรือถึงกับรังเกียจ ลงโทษ ทำร้ายคนที่คิดออกนอกกรอบกำแพง”

มรดกเหล่านั้นมีอะไรบ้าง? อาจารย์ธงชัยบอกว่า มีตั้งแต่รัฐ, ระบบการ         ปกครอง, อำนาจอธิปไตย ต่อด้วยเรื่องวัฒนธรรมภูมิปัญญา ได้แก่ พุทธศาสนา, อุดมคติทางสังคม, ความรู้ประวัติศาสตร์, และลงท้ายที่ (สถาบัน)พระมหากษัตริย์

ผมนั่งฟังอยู่ติดม่านนอกประตูหลังสุด เพราะคนแน่น เข้าข้างในไม่ถึง และระบบเสียงไม่สมบูรณ์ หรืออาจเป็นเพราะอาจารย์ธงชัยพูดเร็วบ้างช้าบ้าง จนหูผมปรับไม่ทัน เลยฟังไม่ได้ศัพท์ ไม่กล้าจับมากระเดียด

โชคดีที่อาจารย์ธงชัยกรุณาให้สำเนาร่างปาฐกถามาอ่าน เลยพึ่งพาอาศัยคัดลอกมาแบ่งปันกันไว้ตรงนี้ เพราะผมเห็นเป็นของดี แล้วมีผู้สนใจอีกมากไม่ได้ฟัง