Download PDF

มติชน สุดสัปดาห์ วันศุกร์ที่ 22 เมษายน 2554

 

ฆ้องชัย มีปิดทองเป็นรูปแฉกคล้ายรัศมีเดือนดาว บางทีเป็นลายกนก, เป็นเลขยันต์ลงอักขระคาถาอาคมก็มี

ทั้งนี้เพื่อยกย่องฆ้องให้ขลังและศักดิ์สิทธิ์ ใช้ตีดังกังวานในงานมงคลพิธีต่างๆเพื่อให้มีเสียงศักดิ์สิทธิ์

(มีคำอธิบายอีกในหนังสือ เครื่องดนตรีไทย ของ ธนิต อยู่โพธิ์ กรมศิลปากร พิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2510 หน้า 21)

ฆ้องชัยแขวนบนขาตั้ง พร้อมไม้ตี ลายเส้นจากหนังสือเครื่องดนตรีไทย ของ ธนิต อยู่โพธิ์ พ.ศ. 2510

ฆ้องชัยปิดทองหรือเขียนลายตรงปุ่มฆ้องเป็นรูปแฉกคล้ายรัศมีเดือนดาว  เริ่มมาจาก“วัฒนธรรมฆ้อง”ของอุษาคเนย์ ไม่น้อยกว่า 3,000 ปีมาแล้ว (มีรายละเอียดอยู่ในหนังสือ ดนตรีไทย มาจากไหน? ของ สุจิตต์ วงษ์เทศ สำนักพิมพ์วิทยาลัยดุริยางคศิลป์ มหาวิทยาลัยมหิดล พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2553) มีหลักฐานพัฒนาการอย่างย่อๆ ดังต่อไปนี้

ภาพเปรียบเทียบวงกลมกับแฉกรัศมีเดือนดาวบนหน้ากลองทอง(มโหระทึก) กับรูปกลมๆ ที่ผาลายและที่อื่นๆ ในเมืองจ้วงกวางสี เมื่อ 3,000 ปีมาแล้ว

1. แฉกรัศมีเดือนดาว บนหน้ากลองทอง(มโหระทึก) อายุราว 3,000 ปีมาแล้ว พบที่กวางสี แล้วยังมีรูปเขียนหน้ากลองทองที่ผาลายด้วย มีลักษณะต่างๆกัน

(ซ้าย) ลายเขียนสีบนภาชนะดินเผาที่บ้านเชียง อุดรธานี ราว 2,500 ปีมาแล้ว มีวงกลมรูปแฉกรัศมีเดือนดาวปุ่มฆ้อง หรือหน้ากลองทองมโหระทึก

2. ฆ้องบ้านเชียง ที่อุดรธานี มีลายเขียนสีบนภาชนะดินเผาเป็นรูปวงกลม (ฆ้อง?) มีแฉกรัศมีเดือนดาวอยู่ตรงกลาง(หน้ากลองทอง) อายุราว 2,500 ปีมาแล้ว

ฆ้อง ทาสีตรงปุ่มฆ้องเป็นรูปแฉกคล้ายดาวรัศมีเดือนดาว อายุราวหลัง พ.ศ. 2000 ที่แหล่งเรือจมน้ำตื้นรอแยลกัปตัน (Royal Captain Shoal Wreck) บริเวณเกาะปาลาวัน (Palawan Island) ฟิลิปปินส์

ฆ้องมีสัญลักษณ์อย่างนี้ในปัจจุบันเรียกฆ้องชัย

(รูปจากบทความแปลเรื่อง ฆ้อง-กระดิ่ง-กระพรวน-และฉาบ หลักฐานการค้าโลกข้ามสมุทรฉบับเอเชีย ในช่วงศตวรรษที่ 9-17 ศิริพจน์ เหล่ามานะเจริญ แปลจากเรื่อง Gongs, Bells, and Cymbals : The Archaeological Record in Maritime Asia from the Ninth to the Seventeenth Centuries by Arsnio Nicolas พิมพ์ใน 2009 Yearbook for Traditional Music พิมพ์ในวารสารเพลงดนตรี ของ วิทยาลัยดุริยางคศิลป์ มหาวิทยาลัยมหิดล (ปีที่ 15 ฉบับที่ 7) มีนาคม 2553 หน้า 29)

3. ฆ้องฟิลิปปินส์ พบในเรือจมทางทะเลฟิลิปปินส์ มีอายุราวหลัง พ.ศ. 2000 ทำสืบเนื่องมาจากหน้ากลองทอง(มโหระทึก) เมื่อ 3,000 ปีมาแล้ว