Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันอังคารที่  1 กุมภาพันธ์  2554

ผมเป็นคนเมืองเพีย อ. บ้านไผ่ จ. ขอนแก่น จากบ้านมาอยู่ที่หนองคายหลายสิบปี เมื่อปีที่แล้วกลับไปเยี่ยมบ้าน ก่อนเข้าหมู่บ้านเห็นป้ายบอกว่า “เมืองเพีย เมืองโบราณ”

ผมงงมาก สอบถามก็ยังไม่ชัดเจน กระผมใคร่ขอรบกวนถามด้วย | สุพรรณ เชษฐา 336 ม. 9 ต. โพธิ์ชัย อ. เมือง จ. หนองคาย 43000

ผมไม่รู้เรื่องเมืองเพีย เคยได้ยินชื่อเมื่ออ่านงานค้นคว้าวิชาการของครูบาอาจารย์ผู้ใหญ่ แต่ไม่เคยรู้เรื่องโดยตรง

เลยขอให้ผู้มีเมตตาในคณะทำงานประวัติศาสตร์ไทยสังเขปช่วยค้นจากห้องสมุด ก็ได้เอกสารโรเนียวรายงานการสำรวจแหล่งเมืองโบราณบ้านเมืองเพีย อ. บ้านไผ่ จ. ขอนแก่น ของกรมศิลปากร เมื่อ พ.ศ. 2525 สรุปว่า

เมืองเพีย เป็นเมืองโบราณยุคทวารวดี มีอายุอยู่ราวหลัง พ.ศ. 1200 ผังเมืองรูปกลมรี เส้นผ่าศูนย์กลางราว 1.5 กิโลเมตร มีคูน้ำคันดินล้อมรอบ

คูน้ำที่เหลือถึงปัจจุบันไม่ต่อเนื่องกัน แต่เห็นเป็นสระน้ำ มีราว 9 แห่ง ชาวบ้านปัจจุบันเรียกชื่อต่างๆกัน เช่น สระขี้ลิง, สระบัวใหญ่, สระน้อย, สระจอก, สระหิน, ฯลฯ

เพีย เพี้ยนจากคำว่า พญา เป็นชื่อตำแหน่งขุนนางข้าราชการของล้านช้างกับล้านนา ชื่อเมืองเพียสมมุติเรียกขึ้นใหม่เมื่อไม่นานนี้เอง ชื่อแท้จริงของเมืองเพียว่าอะไรไม่รู้

อาจารย์สมชาย นิลอาธิ อยู่ จ. มหาสารคาม กรุณาเขียนบอกเพิ่มเติมดังนี้

บ้านเมืองเพีย (ต. เมืองเพีย อ. บ้านไผ่ จ. ขอนแก่น) ตั้งอยู่บนเนินดินขนาดใหญ่ ระหว่าง อ. บ้านไผ่ และ อ. ชนบท ห่างจาก อ. บ้านไผ่ไปทางตะวันตกประมาณ 5-6 กิโลเมตร

พื้นที่รอบๆทางด้านตะวันออกเรียกกันว่า “บ่อกระถิน” (บ่อกฐิน) ซึ่งเป็นบริเวณบ่อเกลือ กว้างใหญ่ประมาณ 400 ไร่เศษ ซึ่งถ้ารวมพื้นที่ด้านเหนือ ถนนสายบ้านไผ่-เมืองเพียด้วย ก็น่าจะเป็นพื้นที่บ่อเกลือมากกว่า 1,000 ไร่ (ปัจจุบันชาวบ้านบ่อกระถินที่อยู่ทางทิศใต้ของบ่อ ซึ่งเป็นคนมาจากโคราช ก็ยังทำเกลือกันอยู่ โดยใช้วิธีการขูดดินเอียดมากรองน้ำในรางไม้ แล้วเอาน้ำเค็มไปต้มเกลือ)

ด้านทิศเหนือของเนินบ้านเมืองเพียและบ่อเกลือ มีพระพุทธรูปสำคัญในวัด…เรียกกันว่า “พระเจ้าใหญ่ผือบัง” และทางด้านตะวันออกของบ่อกระถินเป็นที่ตั้งชุมชนหมู่บ้านหัวหนอง บริเวณริมหมู่บ้านเป็นเนินดิน เป็นที่ตั้งของศาลเจ้าปู่ หรือดอนปู่ตา ที่ชาวบ้านเคารพนับถือกันมาก เรียกกันว่า “เจ้าพ่อฟ้าระงึม” มีใบเสมาหินทรายสมัยทวารวดีอยู่ที่ศาลเจ้าพ่อนี้ด้วย

ส่วนที่บ้านเมืองเพียมีวัดมงคลหลวงอยู่ริมเนินบ้านด้านตะวันออก ในวัดมีหลักฐานเสมาหินทรายสมัยทวารวดี, แท่นฐานศิวลึงค์ ฯลฯ

ร่องรอยคูน้ำคันดินที่เหลืออยู่ของเมืองโบราณที่บ้านเมืองเพีย อ. บ้านไผ่  จ. ขอนแก่น

ข้อมูลจากโครงการโบราณคดีประเทศไทย (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ) กองโบราณคดี กรมศิลปากร 2525

ผมเคยเห็นท้องถิ่นหลายแห่งเขียนป้ายบอกข้อมูลท้องถิ่นตัวเอง แล้วพิมพ์เอกสารบางๆ หรือเป็นแผ่นปลิวสำหรับแจกจ่ายผู้ต้องการข้อมูลข่าวสารความรู้อย่างนี้

อปท. (องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น) เมืองเพียควรหารือกันทำข้อมูลข่าวสารความรู้ท้องถิ่นของตนออกมาแบ่งปันเผยแพร่